1389-10-21 11:31:42
خدمات مرجع رودررو

كتابداران مرجع بیش از پیش به این نتیجه می رسند كه خدمت مرجع ـ در نقش اصلی آن ، یعنی مساعدت به جویندگان اطلاعات در هنگام ضرورت ـ دچار مشكل شده است . تشخیص روندی كه موجب این بی ثباتی می شود بتدریج با سهولت بیش تری ممكن می شود.

کتبخانه - بخش مرجع

. همگام با افزایش استفاده از اینترنت در جامعه ، كتابخانه ها با كاهش استفاده از خدمات میز مرجع مواجه می شوند.

۲. بسیاری از استفاده كنندگان می گویند كه هر چه می خواهند در اینترنت می یابند، و در نتیجه نیازی به كتابدار ندارند.

۳. كتابداران مرجع قادر نیستند خود را با منابع جدیدی كه هر روزه در اینترنت ظاهر می شوند هماهنگ كنند.

۴. خدمات تجاری به نحوی پیگیر در جذب جویندگان اطلاعات در محل مورد نیاز آن ها كوشش می كند و خدمات اطلاع رسانی رضایتبخشی را به آنان ارائه می دهد.با وجود وحدت نظر بر این موضوع كه كار میز مرجع تغییر یافته ، در خصوص چگونگی این تعدیل نقش ، هنوز میان كتابداران توافقی وجود ندارد. برخی با عقیده فناورانی كه معتقدند موتورهای جستجو جایگزین پیشرفته و مناسبی برای كتابداران مرجع هستند موافق اند، از این رو به میز مرجع ، كه كتابداران در آنجا، منفعلانه در انتظار سؤال مراجعه كنندگان می نشینند، نیازی نیست . آن ها می گویند فناوری های جدید در جهان رقومی همان كاری را می كنند كه كتابدار مرجع در جهان فیزیكی انجام می داده است .چنانچه این استدلال درست باشد، خدمات مرجع در زمان نیاز، محلی از اعراب نخواهد داشت .

عامل انسانی

بعضی دیگر، از جمله اینجانب ، بر این اعتقادند كه نیاز به خدمات انسانی در مرجع امروزه بیش تر از هر زمان دیگر است ، زیرا رایانه هر اندازه هم «هوشمند» باشد، هیچگاه كامل نخواهد بود. بنابراین كتابدار مرجع همیشه به عنوان یك صافی مهم در امر كیفیت اطلاعات عمل خواهد كرد.كدامین اندیشه درست است ؟ دیدگاهی كه «خدمات انسانی » را مهم می داند با گزارش های خبری هر روزه ای تأیید می شود كه به موجب آن ، شركت ها با توجه به نیاز روزافزون مراجعین به اطلاعات ، مبالغ كلانی را در راه اطلاع رسانی به مشتریان خود، صرف رایانه و نیروهای انسانی می كنند. مثلاً، «واحد ارتباطات پوسته » شركت «سیسكو» (۱) اخیراً در مرورگر خود دكمه ای را به نام «مرجع تلفنی » پیش بینی كرده ؛ پس از تكمیل یك فرم مخصوص و فشار دكمه ، «تلفن شما به صدا در می آید و نماینده پشتیبانی شركت به كمك شما می آید.»یك خدمت مرجع اطلاع رسانی تجاری دیگر (۲) كه با پرداخت هزینه از طرف مشتریان شركتی ، به یافتن اطلاعات مورد نیاز می پردازد، یك خدمات «زنده » دارد، كه در هنگام نیاز مشتری به گفتگو با یك نفر، با فشار یك دكمه در دسترس قرار می گیرد.اگر بهره گیری از اینترنت تا این حد ساده است ، چرا مؤسسه «اِباوت . كام » (۳) در تبلیغات و در پایگاه خود استفاده از «راهنماها» ـ افراد مسئول بخش های موضوعی ـ را تبلیغ می كند؟ در حالی كه قوانین موجود در تبلیغات شركت مزبور حاكی از آن است كه ۸ این راهنماها نقش كتابدار را ایفا می كنند كیفیت آن ها بسیار پایین است . مثلاً راهنمای «بهداشت زنان » در زمینه بیماری های مختلفی تجربه دارد، ولی هیچ آموزش دانشگاهی یا حرفه ای ندیده است .هر گاه اقدامی صورت ندهیم ، نه تنها شاهد از میان رفتن ارائه خدمات مرجع به وسیله كتابداران خواهیم بود، بلكه شاهد ظهور خدمات تجاری نظیر «مایكرو سافت » برای پر كردن این خلاء خواهیم برد كه به خصوصی سازی هر چه بیش تر امور كتابداری می پردازند.

جلوگیری از راه حل

برای مقابله با كاهش مداوم آمار میز مرجع ، بعضی كتابخانه ها به جای تغییر چگونگی ارائه خدمات ، به ابداع شیوه های جدید توجیه خدمات مرجع متوسل می شوند. از آنجا كه میزهای مرجع هنوز شلوغ هستند، استدلال های حاكی از عدم نیاز به خود را مردود می دانند. در مقابل ، بر این نكته تأكید دارند كه امروزه پاسخگویی به سؤالات به وقت بیش تری احتیاج دارد، و پرسش های مرجع را مجدداً طوری بیان می كنند كه بتوان به شیوه ای متفاوت به آن ها پاسخ داد. آنان می گویند پرسش ها پیچیده ترند. زیرا معمولاً جوینده اطلاعات ، قبلاً شیوه های معمول را آزموده ] و موفق نشده [ است .آیا امروزه پرسش ها پیچیده تر از گذشته اند؟ احتمالاً، نه . احتمال بیش تر آن است كه كتابدار مُعین به جای جستجوی یك مقاله نه چندان سهل الوصول ولی موثر، جستجو در اینترنت را انتخاب می كند؛ یا این كه كتابدار، آموزش كافی برای جستجوی موثر در اینترنت ندیده است . محتمل تر از همه این كه كتابدار نمی تواند تشخیص دهد چه زمانی به جستجوی خود پایان دهد. بر خلاف كتابخانه كه محدود است ، در اینترنت مجموعه منابع نامحدود است و هر روز نیز هزاران منبع جدید و ارزیابی نشده به آن اضافه می گردند.تعداد روزافزونی از كتابداران مرجع تمایل كم تری به كار در پشت میز مرجع ـ یعنی خط مقدم ـ نشان می دهند و بیش تر به كارهایی اشتیاق دارند كه امكان رشد و زمان لازم برای افزایش مهارت را در اختیار آن ها می گذارند. این امور از جمله عبارت اند از: تدوین پرسش های مكرر (۴) ؛ داشتن صفحات وب كه حاوی ارتباط های مفیدی هستند؛ و ملاقات با مراجعین با تعیین وقت قبلی برای كمك به آن ها در حل مشكلات پژوهشی . اگر چه وقتی این كار ارزشمند ولی دور از میز ] مرجع [ را انجام می دهیم شاید به جای خود كارمندان كمكی گذاشته باشیم ، ولی غالباً متوجه نیستیم كه این كار چه تأثیری بر خدمات ] مرجع [ دارد.

چرا دچار مشكل شده ایم

«ران هكارت » (۵) در تحقیق خود، خدمات انسانی را با كمك مرجع رایانه ای مقایسه می كند. او كه كتابدار «كتابخانه موسسه مطالعات دولتی » دانشگاه كالیفرنیا در بركلی می باشد، معتقد است كه كاربران بدان دلیل تقاضای كمك نمی نمایند كه تصور می كنند باید در استفاده از سامانه های رایانه ای ، خودكفا باشند.

وی می گوید برنامه نویسان و طراحان كتابخانه های رقومی و دیگر منابع اطلاعاتی پیوسته ، اعتقاد دارند كه كار با نظام های طراحی شده آن ها، برای كاربران آسان تر است . به عقیده «هكارت » هنگامی كه كاربران دچار مشكل می شوند و به كمك انسانی نیاز دارند، منبع رقومی با شكست روبرو می شود. اما به نظر كاربران ، این مشكلات نتیجه ناتوانایی آن ها است ، نه ناتوانی سیستم ؛ بنابراین مراجعه به خدمات مرجع انسانی مایه شرمندگی فراوان خواهد بود. هدف از خودكفایی كاربر در منطق كتابخانه فیزیكی (۶) نیز اهمیت اساسی دارد، و هر پرسشی كه از میز مرجع پرسیده شود نشان می دهد كه ما در كارآمد كردن كتابخانه ناموفق بوده ایم . هدف ما نیز، چو نان هدف برنامه ریزان كتابخانه های رقومی ، این بوده است كه رابط كاربر را مداوماً بهینه كنیم تا كاربران دچار مشكل نشوند.مثلاً علایم را طوری بهبود می دهیم كه سؤالات راهنما (۷) كم تر پیش آیند، یا از اساتید می خواهیم تكالیف روشن تری به دانشجویان بدهند تا بسامد درخواست دانشجویانی كه ] متوجه تكلیف خود نشده اند و [ برای تفسیر آن به كتابداران مراجعه می كنند كاهش یابد. اما به این نكته نیز واقف هستیم كه هیچ سیستمی برای همه كامل نیست ، بنابراین باید یك نظام پشتیبان ـ یعنی یك كتابدار مرجع ـ در نظر گرفت تا در زمان ناكارآیی سیستم اصلی به كمك آید. در واقع باید تقاضای كمك كاربران استقبال كنیم .این احتمال نیز وجود دارد كه ، حتی با وجود دسترسی به میز مرجع ، كاربران به آن مراجعه نكنند، زیرا با ترك صندلی ممكن است شخص دیگری جای آن ها را بگیرد. گروهی دیگر نیز شاید تصور كنند كه تكرار علائم ظاهر شده بر روی صفحه ، رایانه كتابدار، كار بسیار پیچیده ای است .

كاركنان نامرئی

دلایل این كه چرا پرسش های كاربران كاهش یافته همگی مبتنی بر حدس و گمان است . ولی مدیران و تأمین كنندگان بودجه كتابخانه ها با حدس كاری ندارند. به باور آنان ـ كه كسی نیز با آن مخالف نیست ـ علت آن است كه امروزه موتورهای كاوش كار ] انسان [ را انجام می دهند ـ و بهتر از او نیز انجام می دهند. بنابراین ، همراه با سازماندهی مجدد كار كتابخانه توسط آنان ، كار میز مرجع كم می شود، از اهمیت آن كاسته می شود، یا حذف می شود. حتی در كتابخانه های تخصصی ، كه به داشتن خدمات مرجع ویژه شهرت دارند، خدمات ارائه شده ، آنقدر پرهزینه اند كه همه كتابخانه های شركتی بسته شده اند ـ نمونه بارز آن ، كتابخانه شركت رایانه ای «اَپِل » است .«بُنی ناردی » (۸) كه یك انسان شناس است كتابداران را از نخستین موارد حذف می داند، زیرا خدمات آن ها ـ برای مراجعین ، مدیران ، و حتی خودشان ـ نامرئی است . در تحقیقاتی كه كار افراد واسطه ای مانند كتابداران را بررسی می كنند كارهای غیرتكراری ، نامعمول ، و فكری آن ها را نشان نمی دهند، و در نتیجه مدیران اجرایی از بودجه كتابخانه ها می كاهند.خانم «ناردی » در سخنرانی افتتاحیه خود در تاریخ سی ژوئن ۱۹۹۸ در «مؤسسه كتابخانه كنگره » با عنوان «خدمات مرجع در عصر رقومی » (۹) یادآور شد كه بیش تر آنچه انجام می دهیم ، «اطلاع درمانی » (۱۰) است و در طی آن به جوینده اطلاعات كمك می كنیم دریابد كه واقعاً چه می خواهد بداند.وی « اطلاع درمانی » را نمونه ای از هوش انسانی می داند كه چنانچه در مسائل كاوش به كار گرفته شود، هر چند سنجیده نمی شود، ولی قابل جایگزینی با رایانه نیست .

كتابدار یا موتور كاوش

اگر بتوانیم كار كتابدار را قابل رویت سازیم ، در آن صورت جایگاه واقعی خود را به عنوان عامل انسانی در كنار موتورهای كاوش خواهیم یافت . اگر مراجعین به دفعات فراوان به جای موتورهای كاوش به كتابدار مراجعه كنند، این امر نه تنها وجود «مرجع در هنگام نیاز» را ضروری می سازد، بلكه آن را به خدماتی فعال ، لازم و ماندگار بدل خواهد كرد.باید آزمون منصفانه ای انجام شود كه روشن كند كتابدار مرجع انسانی ترجیح دارد یا رایانه ، و اگر، آن گونه كه من حدس می زنم ، هر یك در شرایط خاصی ترجیح دارند، باید ببینیم كدام یك در چه شرایطی اولویت دارد. این آزمون مبتنی بر پنچ پیش فرض خواهد بود:

۱. همیشه اشخاصی به عنوان جویندگان اطلاعات هستند كه وقتی یافتن اطلاعات برای آن ها دشوار یا مبهم باشد، پرسشی خواهند كرد.

۲. افرادی كه به بن بست بر می خورند، برخی اوقات نمی دانند چه پرسش هایی را طرح كنند و بنابراین نیازمند متخصص «اطلاع درمانی » هستند.

۳. افراد راحتی كار را بر كیفیت آن ترجیح می دهند.

۴. جویندگان اطلاعات خواهان سرعت در پاسخ هستند تا بتوانند كار خود را ادامه دهند.

۵. رایانه ها همیشه ویژگی های الگوی مطلوب خدماتی مورد نیاز جویندگان اطلاعات ـ راهنمایی كارشناسانه ، خدمات سفارشی ، كارآیی خدمات ـ را ندارند.در بررسی این مطلب كه آیا نیروی انسانی مرجع می تواند در مواردی بهتر از رایانه خدمات دهی نماید، باید ببینیم كه آیا در كار با رایانه نیز به همان اندازه احساس راحتی می كنیم كه در كار با موتورهای كاوش یا خیر. اگر درصد بالایی مراجعان را كاربران راه دور تشكیل می دهند، لازم است به این دسته از كاربران توجه بیش تری بكنیم . در واقع به جای این كه مراجعین را دور از خود بدانیم ، باید خودمان را دور از آن ها بدانیم . از این رو باید نحوه ارتباط با یكدیگر را ـ این بار به طریق دلخواه مراجعه كنندگان ـ تغییر دهیم .

1. همگام با افزایش استفاده از اینترنت در جامعه ، كتابخانه ها با كاهش استفاده از خدمات میز مرجع مواجه می شوند.

۲. بسیاری از استفاده كنندگان می گویند كه هر چه می خواهند در اینترنت می یابند، و در نتیجه نیازی به كتابدار ندارند.

۳. كتابداران مرجع قادر نیستند خود را با منابع جدیدی كه هر روزه در اینترنت ظاهر می شوند هماهنگ كنند.

۴. خدمات تجاری به نحوی پیگیر در جذب جویندگان اطلاعات در محل مورد نیاز آن ها كوشش می كند و خدمات اطلاع رسانی رضایتبخشی را به آنان ارائه می دهد.با وجود وحدت نظر بر این موضوع كه كار میز مرجع تغییر یافته ، در خصوص چگونگی این تعدیل نقش ، هنوز میان كتابداران توافقی وجود ندارد. برخی با عقیده فناورانی كه معتقدند موتورهای جستجو جایگزین پیشرفته و مناسبی برای كتابداران مرجع هستند موافق اند، از این رو به میز مرجع ، كه كتابداران در آنجا، منفعلانه در انتظار سؤال مراجعه كنندگان می نشینند، نیازی نیست . آن ها می گویند فناوری های جدید در جهان رقومی همان كاری را می كنند كه كتابدار مرجع در جهان فیزیكی انجام می داده است .چنانچه این استدلال درست باشد، خدمات مرجع در زمان نیاز، محلی از اعراب نخواهد داشت .

هر چه نزدیك تر، راحت تر

كتابخانه ها با در دسترس قرار دادن منابع بسیار خوبی كه دارند از طریق پایگاه های وب ، واقعاً به كاربران راه دور خود نزدیك تر می شوند. اگر این منابع ، رضایت كاوشگر را فراهم كنند، چنین خدماتی آرمانی هستند. اما كاربری كه كاوشش نتیجه ای در بر ندارد، چه كند؟براساس مقاله «آنت هینز» (۱۱) و «آلیسون گرودزینسكی » (۱۲) (با عنوان «فرم های وب : بهسازی ، گسترش ، و ترویج خدمات مرجع از راه دور» (۱۳) ) خدماتی نظیر «از كتابدار مرجع بپرسید» (۱۴) كه از طریق پست الكترونیكی یا فرم های وب » ارائه می شوند، چونان قارچ در حال تكثیرند. این خدمات نه تنها به راحتی (در ۲۴ ساعت ) قابل دسترسی هستند، بلكه برای برخی از جویندگان اطلاعات ، به شیوه مرجح سؤال كردن بدل شده اند. بعضی از افراد تمایلی ندارند كه چهره یا سن آن ها شناسایی شود؛ برخی دیگر ترجیح می دهند پرسش های خود را به جای چهره به چهره به صورت مكتوب طرح نمایند.بعضی از خدمات رایانه ای با انبوه درخواست های پست الكترونیكی روبرو هستند. مثلاً خدمات «پرسش و پاسخ » (۱۵) شبكه «اریك » یك خدمت مرجع از طریق پست الكترونیكی است كه برای دانش آموزان در نظر گرفته شده و دو روزه به سؤالات پاسخ می دهد. این شبكه گزارش داده (۱۶) كه هر هفته بیش از یك هزار درخواست كمك مرجع دریافت می دارد. اما بسیاری از شبكه های دیگر تا این حد درگیر نیستند. بعضی از كتابخانه ها با درخواست تأییدیه در مورد شرایط لازم ، تعداد مراجعین را كنترل می كنند. ولی بعضی از كتابخانه های دیگر گزارش كرده اند كه تعداد درخواست هایی كه دریافت می كنند آنقدر كم است كه قادرند خدماتی فراتر از حوزه خود در اختیار قرار دهند.«كتابخانه عمومی اینترنت » كه بیش تر عملیات آن ، داوطلبانه انجام می شود، ضرورتاً میزان ارجاع به خدمات مرجع خود را كه از طریق پست الكترونیكی ارائه می شود در كنترل گرفته و در واقع ، فقط آنچه را كه عملاً می تواند، انجام می دهد. سؤالاتی كه كسی راغب به بررسی آن ها نیست ، یا كارمند كافی برای پی جویی آن ها وجود ندارد، رد می شوند یا برای مدت طولانی در انتظار می مانند.شاید اندك بودن كاربرد، ناشی از تبلیغات ناچیز یا كندی زمان پاسخگویی باشد. هر چند كه خدمات مرجع الكترونیكی ، پاسخ به سؤال را در بیست و چهار ساعت یا تا روز غیرتعطیل بعدی متعهد می شوند، اما معمولاً پاسخی كه بعد از این مدت می دهند، صرفاً درخواست تبیین و توضیح بیش تر موضوع است . گرفتن خود پاسخ ممكن است چندین روز به طول انجامد، بنابراین كم كاری این خدمات ملاك عدم نیاز به آن ها نیست .

خدمات رودررو

خدمات مرجع كتابخانه فقط در صورتی كارآیی خواهد داشت كه مثل ماشین های كاوش براحتی از راه دور در دسترس مراجعین قرار گیرد؛ فقط در این صورت است ـ یعنی در صورتی كه همیشه رو در روی مراجعه كننده باشند ـ كه نادیده انگاشتن آن ناممكن خواهد بود، و در آن صورت است كه می توان گفت مراجعه كننده ، آگاهانه از این خدمات صرفنظر كرده است .در كتابخانه های فیزیكی ، مهم ترین تغییراتی كه در سازماندهی خدمات مرجع انجام می گیرد در كتابخانه های علمی ـ پژوهشی و توسط افرادی صورت می گیرد كه دفاتر خود را از كتابخانه به حوزه كاری مربوط به خود منتقل كرده اند. در این مدل سازمانی ، كتابدار در انتظار سوال مراجعه كننده نمی ماند، بلكه پس از اطلاع از موضوع تحقیق مراجعین ، آنچه را كه فكر می كند مورد نیاز آنان است برایشان فراهم می آورد. تعداد این كتابداران در دسترس ، یعنی كتابدارانی كه نمی توان وجود آن ها را نادیده گرفت ، روز به روز در حال افزایش است .حاصل و پاداش این كار، صرفاً روانی نیست . نمونه ای از اذعان به این كه به رسمیت شناختن كتابدار مرجع به اندازه مجموعه كتب كتابخانه اهمیت دارد، كمك شخص نیكوكاری است كه اخیراً پاداشی به مبلغ ۳۵۰ هزار دلار به «سوزان كالپستری » (۱۷) كه سمت كتابدار مرجع «رودررو» را در دانشگاه ایالتی كالیفرنیا در بركلی ، در بخش انسان شناسی بر عهده دارد، اهدا نمود. درآمد سالانه این مبلغ اهدایی برای تأمین هزینه های ضروری به منظور روزآمد نگاه داشتن «كالپستری » اختصاص یافته است .در محیط الكترونیكی ، باید یك خدمت مرجع برای مراجعه افراد در چارچوب زیر ساختار اینترنتی ـ ترجیحاً بر روی مرورگر، یا در برخی از پایگاه ها به شكل یك محل دایمی مراجعه ـ ایجاد شود و به صورت بیست و چهار ساعته و همه روزه دایر گردد.بسیاری از كتابخانه ها، پروژه ها و آزمون هایی در زمینه خدمات مرجع تعاملی از راه دور در دست اجرا دارند. (نگاه كنید به «روی تنانت » در ستون «كتابخانه های رقومی ») (۱۸) . كتابخانه كنگره اقداماتی در راه ایجاد یك خدمت مرجع از راه دور «همیشه ـ همه جا» (۱۹) انجام داده كه با استفاده از انواع فناوری ها (پست الكترونیكی ، تلفن ، كنفرانس همزمان ) مكمل خدمات منطقه ای كتابخانه ها خواهد بود. یك گروه مرجع رقومی ، شامل كاركنانی از كتابخانه كنگره و طرف های علاقه مند از دیگر كتابخانه ها و نیز اعضای گروه های تجاری در حال تحقیق درباره امكان ارائه چنین خدماتی به كمك نیروی انسانی شاغل در شبكه ای از كتابخانه های مشاركت كننده هستند.

یك نمونه خدمات

وضعیت زیر را مجسم كنید: كاوشگری در پای یك رایانه در داخل یا خارج كتابخانه در جستجوی اطلاعات موجود در وب است ولی نمی یابد، یا نمی داند از كجا شروع كند، یا به هر نحو دیگری دچار مشكل شده است . بر روی مرورگر دكمه ای چشمك می زند كه با عنوان «در صورت نیاز فوری به كتابدار این دكمه را فشار دهید» مشخص گردیده . با زدن دكمه ، بر روی صفحه نمایش ، علامت «خدمات مرجع ملی » و توضیحات مربوط به آن خدمت نشان داده می شود، راهنمایی هایی در مورد آن ارائه می گردد، گزینه های موجود برای دسترسی به این خدمات (۸۰۰ شماره ، نشانی پست الكترونیكی ، مشاوره حضوری ) ذكر می شود.هنگامی كه كاربر دكمه «مشاوره حضوری » را فشار می دهد، از وی خواسته می شود تا سؤال خود را به زبان طبیعی و به صورت خاصی كه برای موتور كاوش قابل خواندن باشد مطرح نماید. موتور كاوش ، پاره ای از نتایجی را كه از میان مجموعه ای از پایگاه های وب منتخب كتابداران به دست آمده ، عرضه می كند. اگر كاوشگر به این میزان اطلاعات قانع شود، كار جستجو در اینجا خاتمه می یابد. اما اگر به اطلاعات بیش تری احتیاج داشته باشد دكمه «گفتگو با كتابدار» را فشار می دهد؛ چهره یك كتابدار به صورت زنده (از طریق یك نرم افزار تعامل ) (۲۰) را یك كادر متنی (از طریق یك فناوری خاص ) (۲۱) بر روی صفحه ظاهر می شود كه امكان گفتگوی زنده را فراهم می آورد.كتابدار، كه صورت عملیات ناموفق مراجعه كننده به خود را در پیش رو دارد، به صورتی فعال با پرسش او برخورد می كند و یا پرسش را مستقیماً جواب می دهد یا پس از انجام برخی كارهای مقدماتی از طریق پست الكترونیكی ، نمابر، و مانند آن ها پاسخ لازم را ارائه می كند. این كتابدار نه تنها منابع رقومی ، بلكه منابع كتابخانه ـ حتی موجودی كتابخانه خود پرسش كننده محلی را نیز در پی یافتن پاسخ جستجو می كند (كه لزوماً به صورت تمام متن نیست ) و این كار را از طریق كاوش در فهرست ماشینی كتابخانه به انجام می رساند.

تأمین بودجه خدمات جهانی

كتابدار آماده به خدمت می تواند در هر جای جهان باشد و طبق برنامه زمانی كه هر ماهه از سوی «شبكه جهانی مرجع » برای كتابخانه تنظیم می شود، و با هماهنگی كتابخانه ملی هر كشور به كار بپردازد. این شبكه الزاماً ساختاری ردیف بندی شده خواهد داشت كه از كتابخانه های جهان ، كه نقطه شروع دسترسی به آن خواهد بود و كتابخانه های تخصصی ، كه پرسش های ارجاع شده از سطح قبلی را پاسخگو خواهند بود، تشكیل می شود.بودجه این كار چگونه تأمین می شود؟ شبكه می تواند فهرستی از خدمات خود را ارائه می كند كه شامل همه خدمات مرجع ، خدمات بعد از ساعات معمول اداری ، محدودیت خدمات ، و مانند آن ها می باشد.كتابخانه ها برای این خدمات یك حق اشتراك می پردازند كه از طریق آن ، هزینه كتابداران آماده به كار در بعد از ساعات اداری تأمین می شود. مهم تر این كه ، افرادی كه كتابخانه های آن ها حق اشتراك نمی پردازند، می توانند بهای هر یك از خدمات دریافتی را بپردازند. حتی از كسی كه كتابخانه اش حق اشتراك می پردازد نیز می توان مبلغی ما به التفاوت دریافت كرد تا از طرح پرسش های سطحی و غریب پیشگیری شود. خلاصه این كه كاربران محلی می توانند باز هم در طی ساعات اداری از خدمات كتابخانه های محلی برخوردار شوند، ولی این خدمات موجب خواهد شد كتابداران وقت خود را به گونه ای متفاوت صرف كار نمایند.با فناوری كنونی هنوز نمی توان خدمات تعاملی از راه دور را عملی ساخت ، ولی به زودی چنین خواهد شد. از هم اكنون باید

فعالانه این پروژه ها را پیگیری كنیم تا در آینده كه فناوری لازم فراهم می شود، آماده باشیم . خدمات آزمایشی در كتابخانه های كوچك ، محلی ، و منطقه ای ، بنیاد خدمات ملی و ـ بتدریج ـ بین المللی خواهند شد.اینك نخستین بار است كه موقعیتی پیش آمده تا جلوتر از واقعه قرار گیریم و به جای این كه صرفاً در پی تطبیق خود با زمانه باشیم ، آینده خود را بسازیم . چنانچه با تلاش و پیگیری ، موقعیت خود را تحكیم كنیم و به ارائه خدمات تعاملی زنده و همزمان به كاربران راه دور در هنگام نیاز بپردازیم ، نتیجه قطعاً و كاملاً موفقیت آمیز خواهد بود. در این صورت مراجعین ، درمان اطلاعاتی مورد نیاز را دریافت خواهند كرد، و با ایجاد نیاز به كتابداران جدید حرفه كتابداری تقویت خواهد شد (و بدین ترتیب گرایش به كاهش تعداد كتابداران متوقف خواهد گردید)، و شكوفایی در تنوع زیاد منابع اطلاع رسانی را به دنبال خواهد داشت .

منبع: فصلنامه علوم اطلاع رسانی

 اثر: آن گرودزینزلیپو
ترجمه : دكتر احمد شعبانی ؛
شهناز خدیوی
اعضای هیئت علمی گروه كتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه اصفهان





نظرات کاربران

کاربر گرامی
پیام شما بعد از تایید مدیریت در این صفحه نمایش داده خواهد شد

نام*

پست الکترونیکی*

نظر*

: عبارت زیر را وارد کنید*


CAPTCHA

تبلیغات