1390-03-02 15:52:58
مرز مغشوش علم و شبه علم

 اهمیت رسانه ها در انتشار اخبار علمی  


 
   
 
 در سال های اخیر با رواج استفاده از ایمیل و اینترنت در ایران، هر روز تعداد زیادی ایمیل دریافت می کنیم با مضمون و موضوعات جالب، شامل عکس و بعضا شبه دانسته ها و مطالبی که منبع و مرجع آنها نامشخص است ولی در میان آنها در صورت کنترل، می توان به وجود مطالب علمی، مستند و البته همزمان شبه علمی و خیالی و ادعاهای بی اساس (به صورت مخلوط) پی برد. از سوی دیگر با گسترش اینترنت و بیشتر شدن تعداد خبرگزاری و سایت های خبری و افزایش تعداد برنامه های علمی رادیو و تلویزیون، می توان به مطالب گوناگونی در این رسانه ها برخورد که گاه به دلیل ضرورت سرعت در تهیه و اجرای برنامه و رقابت در سرعت انتشار مطلب نسبت به رسانه رقیب در آنها عملا مطالبی خیالی/خرافی و شبه علمی در لابه لای مطالب علمی، با ترجمه های ناقص بسیار است و اخبار غیرعلمی به مخاطبان ایرانی تحویل داده می شود.

ارجاع اخبار علمی به مستندات و لزوم کنترل صحت از حداقل سه منبع از اصول خبرنویسی به طور عام و البته روزنامه نگاری علمی به طور خاص است. در حدود چهار دهه پیش رواج داستان های علمی تخیلی موجب رشد ساخت سریال های تلویزیونی با مضمون علمی تخیلی (نظیر وجود یوفو، بشقاب پرنده، انسان های فضایی و...) شد. بعضی معتقد بودند این نوع داستان های بیشتر خیالی (و کمتر علمی) می تواند موجب علاقه و کنجکاوی مخاطبان (بیشتر جوانان) به علم و فناوری و درس و تحصیل شود. گسترش و رواج این موضوعات از مسیرهای دیگر (نظیر چاپ کتاب و بعدا انتشار این نوع مطالب روی وب سایت ها و وبلاگ ها) نشان داد که این نوع موضوعات گذشته از جنبه سرگرمی صرف خود، می تواند موجب رواج شبه علم و خرافات علمی و باور به مطالب غیرمستند و خیالی نیز بشود. با رواج این نوع مطالب، مرز علم از شبه علم شناخته نمی شود و هرگاه مطلب مستند علمی نیز عرضه شود، مخاطبان به مصداق داستان قدیمی چوپان دروغگو، حرف های دانش گران و متخصصان را نیز در ردیف خرافات و پرت وپلاهای خیال انگیز خواهند انگاشت! اکنون با گسترش دسترسی به منابع بر خط (آنلاین) و دسترسی به سایت های خارجی (و لابد با تصور اینکه هر مطلبی در یک سایت خارجی یا انگلیسی زبان با ظاهر علمی منتشر شود، مهم است و مستند! ) و نظیر جنس خارجی می توان آن را به مخاطبان ایرانی راحت تر فروخت! رواج این نوع مطالب در وب سایت ها، وبلاگ ها و بعضا روزنامه ها و سایت خبرگزاری ها و در ایمیل های سریالی نیز گسترش یافته و موجب شده تا به سرعت در صفحه های دیگر یا وبلاگ های فارسی لینک داده شود. به نظر می رسد دو دلیل ساده این گسترش و ترویج مطالب خیالی و علمی تخیلی اولا ظاهر جالب آنها و در ثانی نوشته شدن آنها به زبان فارسی است.

در کشور ما نیز همه مخاطبان اینترنت و روزنامه ها (و بیشتر دانشجویان و علاقه مندان احتمالی این نوع مطالب) تسلط زیادی به زبان خارجی ندارند و اساسا لزوم و حوصله ای نیز برای کنترل صحت مطالب نمی بینند! به این ترتیب با گسترش سرعت دسترسی به رسانه، موضوع خطر توسعه شبه علم و باور خرافی به مطالب علمی تخیلی از چهار دهه پیش بسیار بیشتر شده است. گاهی از قول دانشمندان اروپایی (کدام دانشمند؟ از کدام کشور؟ چه سنی دارند؟ در کدام دانشگاه یا پژوهشگاه یا موسسه معتبر کار می کنند؟ مشخص نیست) گزارش می شود که منبع و منشاء زلزله های بزرگ با بزرگای بیش از هفت یا هشت ریشتر، انسانی است و این مساله اثبات هم شده است! (کجا و کی؟ هم خیلی مشخص نیست! ) و بعدا گزارشی می آید که سایت های کانادایی معتقدند متوسط هوش ایرانی ها ۱۱برابر هوش جهانی است! هیچ وقت هم نه آدرسی از سایت های کانادایی مذکور منتشر می شود و نه استنادات این مطالب مشخص می شود. اخیرا هم یکی از سایت ها از کشف جسد بیگانه فضایی که کاربران اینترنت را شگفت ز ده کرده! خبر می دهد و مرجع را هم سایتی روسی معرفی و عکس هایی نامشخص را نیز به عنوان مستندات ادعا منتشر می کند و این ادعا نیز در قالب خبر علمی منتشر می شود! ای کاش مطلب را در صفحات علمی تخیلی منتشر می کردند.

شخصا به دلیل علاقه و ارتباط تخصصی، موضوع ادعای منشاء غیرطبیعی (انسانی) برای زلزله هایی با بزرگای بیش از هفت یا هشت ریشتر را که در بعضی از سایت های فارسی منتشر شده بود، با صرف وقت دنبال کردم و در نهایت به دو وبلاگ مربوط به دو جوان مهاجر (عرب تبار و مغربی، با سواد معمولی، به احتمال زیاد در حد دبیرستان، که در حومه پاریس زندگی می کنند) رسیدم! البته نه عرب تبار بودن و نه مغربی بودن و نه زندگی در حومه یا نزدیکی پاریس و نه سواد در حد دبیرستان، هیچ کدام اصلا عیب نیست. ولی مساله آن است که این نوع مطالب به عنوان ادعای دانشمندان اروپایی به خورد مخاطب فارسی زبان داده می شود! به نظرم رشد استفاده از فناوری اطلاعات اتفاق خجسته ای است ولی اگر ما ایرانیان و فارسی زبانان، به ویژه در موقعیت هایی که مسوولیت داریم و مطالب مان می تواند مورد ارجاع هم واقع شود، دقت نکنیم، چه بسا شبه علم، خرافات و اطلاعات غلط را در صفحه های وب سایت های فارسی و در ایمیل های سریالی میان هموطنان خود، لابه لای مطالب واقعا مستند علمی، گسترش دهیم که کاری غلط است. داستان های علمی تخیلی هر چه هستند، علم نیستند؛ حداقل آن را به عنوان خبر علمی منتشر نکنیم!
 
 
  روزنامه شرق ( www.sharghnewspaper.com

بر گرفته از مقالات ارسالی به آفتاب





نظرات کاربران

کاربر گرامی
پیام شما بعد از تایید مدیریت در این صفحه نمایش داده خواهد شد

نام*

پست الکترونیکی*

نظر*

: عبارت زیر را وارد کنید*


CAPTCHA

تبلیغات