1389-11-28 11:50:20
مجله های علمی دسترسی آزاد و الگوهای مالی نشر آنها(2)

حمیدرضا جمالی مهموئی [۲]
حسین وکیلی مفرد
سعید اسدی
 


● مجله های الکترونیکی و دسترسی آزاد به آنها
با توجه به تفاوتهای اساسی که بین نشر سنتی (چاپی) و نشر الکترونیکی وجود دارد، به نظر می رسد مجله های الکترونیکی از شانس بیشتری برای دسترس پذیری آزاد برخوردار باشند. مجله های الکترونیکی به صورت عمده بر روی وب پراکنده اند. در مقایسه با نشریه های چاپی، مجله های الکترونیکی هزینه های کمتری دارند، زیرا نیاز به کاغذ، چاپ، صحافی و ارسال ندارند. مطالعات انجمن کتابخانه های پژوهشی (ARL) نشان می دهد که در سال ۱۹۹۳ کمتر از ۲۵۰ مجله الکترونیکی در اینترنت وجود داشته است که این تعداد در سال ۱۹۹۷ به حدود ۳۵۰۰ نشریه رسیده است(Mogge, ۱۹۹۹, p. ۲۳). نمودار ۳، رشد مجله های الکترونیکی را در دهه ۹۰ نشان می دهد. از نیمه دوم دهه ۹۰ و با مقبولیت یافتن و رشد سریع مجله های الکترونیکی، پای ناشران خصوصی نیز به این عرصه باز شده و به همین علت شاهد افزایش شدید تعداد مجله های الکترونیکی غیر رایگان از سال ۱۹۹۶ به بعد هستیم.

در حالی که در سال ۱۹۹۷ حدود ۷۰ درصد نشریه های الکترونیکی، رایگان بوده اند؛ این میزان به ۲۵ درصد در سال ۲۰۰۳ کاهش یافته است (Hovav & Gray, ۲۰۰۴, p. ۸۰). این نکته نشان می دهد که به هرحال نشریه های علمی الکترونیکی نیز همانند نشریه های علمی چاپی، تابع شرایط تجاری هستند و باید به گونه ای انتشار و نگهداری آنها توجیه اقتصادی داشته باشد. اما با توجه به گسترش فراوان فناوری اطلاعات و تفاوت آشکار هزینه های نشر الکترونیکی و نشر کاغذی، می توان گفت که بیشترین گروه مجله های دارای دسترسی آزاد یا رایگان، آنهایی هستند که تنها به شکل الکترونیکی منتشر می شوند. این نکته را باید در نظر داشت که مجله های علمی بسیار زیادی در اصل به صورت چاپی منتشر می شوند اما ناشران نسخه الکترونیکی آنها را نیز از طریق وب در دسترس مشترکان قرار می دهند. اکثر مجله های علمی غیر رایگان امروزه به هر دو شکل چاپی و الکترونیکی دسترس پذیر هستند.

● الگوهای مالی نشر مجله ها

الف) الگوی سنتی

در نظام سنتی، اقتصاد نشر مجله های علمی مبتنی بر درآمد ناشی از حق اشتراک است. ناشر با سرمایه گذاری خود فرایند نشر را مدیریت و هدایت می کند و محصول نهایی یعنی نشریه را به فروش می رساند تا علاوه بر بازگشت سرمایه، سودی نیز حاصل شود. در این سیستم مؤلفان مقاله ها عموماً پولی بابت نشر مقاله شان دریافت نمی کنند و حتی بخشی از حقوق معنوی خود به عنوان مؤلف را (که میزان آن بنا بر ناشران مختلف تفاوت می کند) به ناشر واگذار می کنند. در این نظام، تمام هزینه ها به خوانندگان یا کتابخانه ها که وظیفه تدارک دسترسی به نشریه ها برای خوانندگان خود را بر عهده دارند تحمیل می شود و درآمدهای مادی و نیز کلیه حقوق و اختیارات نشر و بهره برداری از مجله و مقاله های آن در اختیار ناشر است. نظام مبتنی بر حق اشتراک بیش از ۲۰۰ سال است که اعمال می شود، اما اکنون برخی معتقدند که این روش بیشتر مانع ارتباطات علمی است تا اینکه تسهیل کننده آن باشد (Tamber et al., ۲۰۰۳, p. ۱۵۷۵).

ب) الگوی دسترسی آزاد

در نظام نشر دسترسی آزاد، تلاش می شود هزینه ها از انتهای فرایند نشر یعنی خواننده به نقطه دیگری منتقل شوند تا مجله به طور رایگان برای همه دسترس پذیر باشد. شکل۲، چگونگی تأمین هزینه های نشر را در نظام دسترسی آزاد نشان می دهد. در نظام نشر دسترسی آزاد، هزینه ها از طریق پرداخت هزینة انتشار توسط مؤلف، درج آگهی های تبلیغاتی، حمایتهای سازمانی، و منابع احتمالی دیگر تأمین می شود اما خوانندگان، رایگان به مجله ها و مقاله های آنها دسترسی دارند. در این نظام، کتابخانه ها ناگزیر از پرداخت حق اشتراک به منظور تدارک دسترسی به مجله ها برای مراجعان خود نیستند.

● راههای تأمین هزینه های نشر دسترسی آزاد

تاکنون شیوه های مختلفی برای تأمین مالی نشر مجله های دارای دسترسی آزاد پیشنهاد و آزموده شده است. شیوه های اصلی را می توان چنین برشمرد:

▪ پرداخت هزینه توسط مؤلف

در این شیوه که در حال حاضر از رایجترین شیوه هاست، مؤلفان مبلغی را بابت نشر مقاله خود به مجله می پردازند. پرداخت توسط مؤلف در ابتدا شاید قدری عجیب به نظر برسد، بویژه که انتظار عموم این است که مؤلف یک مقاله همانند مؤلف یک کتاب هزینه ای به عنوان حق تألیف دریافت کند نه اینکه مبلغی را نیز برای نشر اثرش بپردازد. اما حامیان این شیوه معتقدند این مؤلفان هستند که با انتشار مقاله در جستجوی شناساندن دستاورد علمی خود به دیگران، تأیید اعتبار علمی خود و نیز حفظ اثر خود برای آیندگان هستند و از این رو دور از منطق نیست که در ازای نیل به این اهداف، حاضر به پرداخت باشند. هر چند مطالعه (Rowlands et al., ۲۰۰۴, p. ۱۰) نشان می دهد که بسیاری از مؤلفان از پرداخت برای انتشار مقاله اکراه دارند، اما باید توجه داشت که در این الگو پرداخت کننده لزوماً خود مؤلفان نیستند؛ بلکه مؤسسه هایی که هزینه پژوهشهای آنها را تأمین می کنند هزینه نشر مقاله ها را می پردازند. در مورد دانشگاهها می توان تصور کرد هزینه های هنگفتی که صرف خرید ادواریها می شود، می تواند تعدیل شده و صرف انتشار مقاله های پژوهشگران آن دانشگاه شود که هم دانشگاهیان را حمایت می کند و هم به اعتبار علمی دانشگاهها می انجامد. پیشینه پرداخت پول توسط مؤلفان به مجله ها نیز به پیش از ابداع نشر دسترسی آزاد برمی گردد. برخی مجله ها از گذشته مبلغی را از مؤلفان به عنوان هزینه پردازش مقاله دریافت می کردند. شماری از مجله ها نیز ـ بویژه در حوزه پزشکی ـ از گذشته هزینه چاپ تصاویر رنگی مربوط به مقاله را از خود مؤلف مطالبه می کردند. به عنوان نمونه، از مجله های دسترسی آزاد که مبتنی بر الگوی پرداخت توسط مؤلف است می توان به مجله Optics Express اشاره کرد که ۵۰۰ دلار برای انتشار یک مقاله کوتاهتر از ۶ صفحه و ۹۰۰ دلار برای مقاله مابین ۷ تا ۱۵ صفحه، از مؤلف دریافت می کند.

اخیراً برخی ناشران خصوصی نظیر «اسپرینگر»[۱۳] نیز برای آزمون شیوه نشر دسترسی آزاد، به مؤلف حق انتخاب می دهند تا میان نشر دسترسی آزاد و نشر مبتنی بر حق اشتراک یکی را انتخاب کند. در صورتی که مؤلف خواهان دسترسی رایگان عمومی به مقاله اش باشد، مبلغی را پس از پذیرش مقاله اش توسط داوران مجله به ناشر می پردازد و ناشر دسترسی الکترونیکی به آن مقاله را برای عموم آزاد می گذارد. در صورت عدم تمایل نویسنده به پرداخت هزینه، ناشر دسترسی مقاله را تنها به مشترکان مجله محدود می کند.

▪ درج آگهی های تبلیغاتی

درج آگهی تبلیغاتی، چندان با طبیعت مجله های علمی سازگار نیست بویژه اگر به افراط صورت پذیرد. اما در بعضی از حوزه ها نشریه های علمی رسانه مناسبی برای تبلیغ محصولات به مخاطبان آنها هستند. به عنوان مثال، از گذشته شاهد نشر آگهیهای تبلیغاتی تجهیزات جدید پزشکی در مجله های علمی این حوزه بوده ایم. تبلیغات در برخی حوزه ها می تواند منبع درآمد خوبی برای نشر مجله های دسترسی آزاد باشد. از نمونه این نشریه ها می توان به [۱۴]British Medical Journal یکی از نشریه های معتبر در حوزه پزشکی، اشاره کرد که بخشی از هزینه های خود را از طریق آگهی تأمین می کند. دسترسی به تمام مطالب این نشریه تا پایان سال ۲۰۰۴ رایگان بود؛ اما از ابتدای ۲۰۰۵ استفاده کنندگان ناچارند برای دسترسی به برخی از مطالب آن (که البته شامل مقاله های پژوهشی نمی شود) حق اشتراک بپردازند.

▪ تأمین مالی توسط یک سازمان

بسیاری از مجله های علمی دسترسی آزاد، به یک سازمان یا انجمن علمی وابسته اند و هزینه های انتشار و توزیع آنها نیز از طریق همان نهاد یا انجمن تأمین می شود. برخی مجله های دانشگاهی، رایگان در دسترس هستند. به عنوان نمونه، نسخه الکترونیکی مجله علوم پزشکی ایران[۱۵] که به وسیله دانشگاه شیراز به زبان انگلیسی منتشر می شود، رایگان بر روی وب در دسترس همگان قرار دارد.

▪ عضویت سازمانی

در این الگو، یک نهاد که معمولاً مسئول نشر چندین مجله علمی با دسترسی آزاد در یک حوزه علمی خاص است، با جذب گروههای دانشگاهی و مؤسسه های علمی آن حوزه خاص، از آنها حق عضویت دریافت کرده و متعاقباً خدمات ویژه ای به آنها ارائه می دهد. باید توجه داشت، دسترسی به این نوع مجله ها تنها به سازمانهای عضو محدود نمی شود و هر کسی در هر نقطه دنیا به صورت رایگان به مجله دسترسی دارد. به عنوان مثال [۱۶] BioMed Central که یک ناشر مستقل است حدود ۱۰۰ مجله علمی رایگان در حوزه علوم زیست پزشکی منتشر می کند. هزینه های این مجله ها اساساً از طریق مبلغی که مؤلفان بابت نشر مقاله خود تحت عنوان «حق پردازش مقاله» می دهند، تأمین می شود. با این حال، این ناشر دارای بیش از چهارصد عضو است که حق عضویت سالیانه آنان نیز یکی از منابع تأمین مالی نشر مجله هاست. در ازای این حق عضویت، سازمانهای عضو از امتیازهای ویژه ای برخوردار می شوند از جمله اینکه پژوهشگران مؤسسه های عضو برای چاپ مقاله خود در مجله های این ناشر، از پرداخت هزینه پردازش مقاله معاف هستند (Tamber et al., ۲۰۰۳, p. ۱۵۷۶). از میان مجله های این ناشر می توان به مجله بسیار معتبر [۱۷]Journal of Biology اشاره کرد که هزینه نشر یک مقاله در آن برای مؤلف، در حال حاضر حدود ۱۶۴۵ دلار است.

▪ دسترسی نیمه آزاد زمانی

برخی مجله ها که توسط انجمنها یا ناشران خصوصی منتشر می شوند از شیوه هایی نظیر حق اشتراک، عضویت سازمانی و … تأمین مالی می شوند. با وجود این، برای جذب مخاطب بیشتر یا به دلایل دیگر، بخشی از مجموعه خود را رایگان در دسترس عموم قرار می دهند. انتخاب این بخش از مجموعه معمولاً مبنای زمانی دارد. برخی مجله ها از الگوی دسترسی تأخیری تبعیت می کنند؛ بدین صورت که دسترسی به نسخه های مجله تا مدت معینی (مثلاً ۶ یا ۱۲ ماه) تنها برای مشترکان ممکن است، اما پس از سپری شدن آن مدت، دسترسی به مجله برای همه آزاد می شود. معمولاً کسانی این مجله ها را مشترک می شوند که نیازمند دسترسی به روز و سریع به محتوای مجله هستند. از نمونه این مجله ها می توان به Learned Publishing و یاBlood اشاره کرد. تعداد معدودی از مجله ها نیز دسترسی به محتوای جدیدترین نسخه خود را برای مدتی محدود (به عنوان مثال تا یک ماه یا یک هفته پس از انتشار) برای همه آزاد می گذارند.

▪ سایر شیوه ها

راههای دیگری نیز برای تأمین مالی مجله های علمی رایگان به کار برده می شود؛ از جمله حمایت سازمانهای حامی پژوهش که در حوزه پژوهش فعال هستند. به عنوان مثال، کتابخانه عمومی علم[۱۸] که یک سازمان غیر انتفاعی با هدف دسترس پذیر ساختن متون علمی حوزه پزشکی برای همگان است، تا به حال چندین میلیون دلار از نهادهای حامی پژوهش برای انتشار مجله های دسترسی آزاد دریافت کرده است. یکی از مجله های بسیار معتبر این سازمان [۱۹]PLoS Medicine است که انتشار آن در اواخر ۲۰۰۴ و با هدف رقابت با مجله علمی بسیارمعتبر The Lancet آغاز شد.

ذکر این نکته ضروری است، بسیاری از نشریه های دسترسی آزاد ترکیبی از شیوه های فوق را برای تأمین هزینه های خود مورد استفاده قرار می دهند. برخی ناشران خصوصی نیز هستند که به نهضت دسترسی آزاد به متون علمی توجه نشان داده و بخشهایی از مجله های خود را رایگان برای همه دسترس پذیر می سازند. به عنوان نمونه، مجله Nucleic Acids Research که توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر می شود، به برخی مقاله های گزیده خود دسترسی رایگان ارائه می کند.

● چالشها و چشم انداز آینده

نشر مجله های علمی با دسترسی آزاد، با چالشهای جدی متعددی روبه روست. سؤالهای زیادی در مورد کارایی الگوهای تجاری مورد استفاده و پیشنهادی مطرح است. صنعت جهانی انتشارات علمی یک صنعت چند میلیارد دلاری است (Gooden et al., ۲۰۰۲, p.۲) که ناشران خصوصی بخش عمده ای از آن را تحت تسلط دارند و طبعاً این ناشران علاقه ای به از دست دادن منبع درآمد خود یعنی مجله های علمی ندارند.

در مورد الگوی پرداخت هزینه نشر توسط مؤلفان، شک و تردیدهای بسیاری وجود دارد. این احتمال مطرح است که مؤلفان و پژوهشگرانی که از لحاظ مالی در موقعیت بهتری قرار دارند یا در دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی ثروتمندتری مشغول به کار هستند شانس بیشتری برای انتشار داشته باشند؛ ممکن است بتدریج میان دانشگاههای معتبر با منابع مالی سرشار و دانشگاهها و مؤسسه های فقیرتر شکاف ایجاد شود؛ ممکن است پژوهشگران کشورهای در حال توسعه از شانس انتشار بسیار ناچیزی برای انتشار مقاله ها و رقابت در حوزه پژوهش و نشر برخوردار باشند؛ ممکن است مجله ها در صورت مواجهه با بحران مالی، کیفیت را قربانی کنند و با پذیرش مقاله های بیشتر درصدد کسب درآمد بیشتر برآیند، و چندین و چند احتمال دیگر. حتی برخی پژوهشها مدعی شده اند که نشر تمام مجله ها به صورت دسترسی آزاد با تکیه بر پرداخت توسط مؤلفان، هزینه بیشتری نسبت به الگوی حق اشتراک به برخی دانشگاهها تحمیل می کند. به عنوان مثال، مطالعه ای در دانشگاه کورنل (Cornell) نشان می دهد که در صورت انتشار تمام مجله ها به صورت دسترسی آزاد و با توجه به میانگین پرداخت ۱۵۰۰ دلار توسط مؤلف برای نشر هر مقاله، این دانشگاه سالیانه باید مبلغی حدود پنج و نیم میلیون دلار صرف انتشار مقاله های پژوهشگرانش کند، در حالی که در حال حاضر کتابخانه این دانشگاه سالیانه تنها حدود چهار میلیون دلار برای منابع علمی هزینه می کند (Davis et al., ۲۰۰۴).

البته، حامیان نشر دسترسی آزاد راهکارهایی را برای پرهیز از این مشکلات پیشنهاد می کنند. به عنوان مثال، برای پرهیز از تبعیض میان مؤلفان فقیر و غنی یا پرهیز از افزایش شکاف میان کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه، برخی نشریه های دارای دسترسی آزاد، تخفیف ویژه ای به مؤلفانی که استطاعت مالی پرداخت برای نشر مقاله شان ندارند، ارائه می کنند.اما اینکه این نظام در درازمدت ثبات و پایداری داشته باشد، هنوز مورد سؤال است. در صورت تکیه بر کمک دولتها و مؤسسه های حامی پژوهش نیز تضمینی برای تداوم این کمکها وجود ندارد.

با وجود تمام این امّا و اگرها، روند کنونی نشان دهندة افزایش تعداد نشریه های دسترسی آزاد است. هر روز ناشران بیشتری به دسترسی آزاد توجه نشان می دهند. پیش بینی هایی که در مورد آینده نشریه های دارای دسترسی آزاد می شود نیز نویدبخش به نظر می آیند (Goodman, ۲۰۰۵).در عین حال، باید به این نکته توجه داشت بیشتر اقدامهایی که تاکنون در حمایت از نشر دسترسی آزاد صورت گرفته، به ابتکار خود مؤلفان و یا نهادهای عمومی حامی پژوهش صورت گرفته است و ناشران خصوصی که بازیگران اصلی صنعت انتشارات علمی هستند کمتر به صورت جدی به آن توجه نشان داده اند، زیرا همان طور که گفته شد، تمایلی به از دست دادن منابع درآمد خود ندارند. در مجموع، از شرایط کنونی می توان چنین نتیجه گرفت که اگر چه رسیدن به مرحله ای که تمامی نشریه های علمی به صورت دسترسی آزاد منتشر شوند بعید به نظر می رسد و این نوع نشریه ها نخواهند توانست به صورت کامل جایگزین نشریه های سنتی شوند، اما همزیستی نشریه های دسترسی آزاد و نشریه های سنتی مبتنی بر حق اشتراک، بسیار محتمل و سودمند خواهد بود.

● کلامی در باب مجله های دسترسی آزاد در ایران

ایران کشوری رو به توسعه با دهها دانشگاه دولتی و حدود ۶۰ مؤسسه پژوهشی است که بودجه پژوهشی آن با بهترین تخمین حدود ?/? درصد تولید ناخالص ملی است. تنها در حوزه علوم پایه (شیمی، فیزیک، ریاضی، علوم زیستی و زمینی) در دانشگاههای تحت پوشش وزارت علوم حدود ۱۳۷۵۰ عضو هیئت علمی دارای مدرک دکتری وجود دارد و ۷۲۰ دانشجو طی ۱۰ سال گذشته موفق به اخذ مدرک دکتری در این رشته ها شده اند (Mehrdad et al., ۲۰۰۴, p. ۸۰). بررسیها نشان داده اند که در حال حاضر در این حوزه ها سالانه کمی بیش از ۱۵۰۰ مقاله از مؤلفان ایرانی در نشریه های بین المللی منتشر می شود و کیفیت آنان پایین تر از حد متوسط است (Mehrdad et al., ۲۰۰۴, p. ۸۸).

با توجه به گسترش دانشگاهها و تأکید سیاستگذاران بر ارتقای سطح کیفی دانشگاهها و افزایش فعالیتهای پژوهشی، نیاز مبرمی به بهبود سطح دسترسی پژوهشگران کشور به نشریه های علمی احساس می شود. متأسفانه، پژوهش جامعی تا به حال در مورد میزان آگاهی اعضای هیئت علمی و دانشجویان مقطع تحصیلات تکمیلی دانشگاهها در سطح کشور از وجود نشریه های دسترسی آزاد یا به طور کلی الکترونیکی و سایر اطلاعات علمی رایگان نظیر آرشیوهای الکترونیکی نسخه های پیش از چاپ مقالات، انجام نشده است. میزان منابع معتبر علمی که به صورت رایگان در دسترس هستند، در برخی حوزه های علمی قابل توجه است، اما این که پژوهشگران کشور ما تا چه اندازه از وجود این منابع آگاه هستند و از آنها بهره می برند، مشخص نیست. لذا پیشنهاد می شود تا دو وزارتخانه متولی آموزش عالی در کشور برنامه هایی را در زمینه بهبود امکانات دانشگاهها از حیث دسترسی به فناوری اطلاعات و افزایش میزان آگاهی از منابع الکترونیک، به اجرا درآورند.

نکته دیگر، انتشار تعدادی نشریه علمی به زبانهای اروپایی در ایران است که برخی از آنها به صورت الکترونیک و رایگان بر روی اینترنت در دسترس هستند[۲۰]. اما کیفیت نشر الکترونیکی آنها چندان مطلوب به نظر نمی رسد. شایسته است وزارت علوم درگاه اینترنتی واحدی را برای نشر الکترونیک این مجله ها و ارتقای دسترس پذیری الکترونیکی آنها طراحی کند. این امر مطمئناً به افزایش استفاده از این مجلات در میان محققان خارجی منجر خواهد شد.
 
 
منابع
(توضیح: تمامی منابع آنلاین زیر، آخرین بار در ۸/۱۱/۸۳ مورد بازدید قرار گرفتند)
ـ فتاحی, رحمت الله و منصوریان, یزدان . (۱۳۸۱). مدیریت نشریه های ادواری: جنبه های نظری و کاربردی گزینش, فراهم آوری و ارائه خدمات ادواریهای چاپی و الکترونیکی. تهران. انتشارات دبیزش.
Antelman, K. (۲۰۰۴), “Do open access articles have a greater research impact?”, College & Research Libraries, ۶۵(۵), pp. ۳۷۲ ۳۸۲.
ARL (۲۰۰۳), ARL Statistics ۲۰۰۲ ۰۳, Monograph and Serial Costs in ARL Libraries ۱۹۸۶ ۲۰۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: http://www.arl.org/stats/arlstat/ graphs/۲۰۰۳/monser۰۳.pdf
Ball, D. (۲۰۰۴), “What’s the ‘big deal’, and why is it a bad deal for universities?”, Interlending and Document Supply, ۳۲(۲), pp.۱۱۷–۱۲۵.
Bethesda Statement on Open Access Publishing (۲۰۰۳, July ۲۰), http://www.earlham.edu/~peters/fos/bethesda.htm
Booth, A. et al. (۲۰۰۲), “University at Buffalo Libraries’ Strategic Planning Process, Environmental Scan Subgroup Report, Scholarly Communication, Research, and Libraries”, Available at: http://libweb .lib.buffalo.edu/sw/stplan/envscans/env collaborations.pdfen
Brown, C. D. & Smith, L. S. (۱۹۸۰) “Serials: past, present and future”, ۲nd ed. Birmingham (AL): EBSCO Industries.
Davis, P. et al. (۲۰۰۴, August ۹), Report of the CUL Task Force on Open Access Publishing, Available at: http://dspace.library.cornell. edu/bitstream/۱۸۱۳/۱۹۳/۳/OATF_Report_۸ ۹.pdf
DOAJ (۲۰۰۴), Directory of Open Access Journals, http://www .doaj.org/articles/about#definitions
Falk, H. (۲۰۰۴), “Open access gains momentum”, The Electronic Library, ۲۲(۶), pp.۵۲۷ ۵۳۰.
Geleijnse, H. (۱۹۹۹), “Licensing Principles, Consortia and Practical Experiences”, Liber Quarterly: The Journal of European Research Libraries, ۹(۴), pp. ۴۰۲ ۴۱۲.
Gooden, P. et al (۲۰۰۲, September ۳۰), Scientific Publishing: Knowledge is Power, Morgan Stanley, Available at: http://www.alpsp. org/MorgStan۳۰۰۹۰۲.pdf
Goodman, D. (۲۰۰۵), “Open access: what comes next?”, Learned Publishing, ۱۸(۱), pp.۱۳ ۲۳.
House of Commons (۲۰۰۴), “Scientific Publications: Free for all?” British Government, House of Commons, Science and Technology Committee, Tenth Report of Session ۲۰۰۳ ۰۴, Available at: http://www.publications.parliament.uk/pa/cm۲۰۰۳۰۴/cmselect/ cmsctech/۳۹۹/۳۹۹.pdf
Hovav, A. & Gray, P. (۲۰۰۴), “Managing academic e journals”, Communications of the ACM, ۴۷ (۴), pp. ۷۹ ۸۲.
Lawrence, S. (۲۰۰۱), “Online or invisible?” Nature, ۴۱۱(۶۸۳۷), p.۵۲۱.
Mabe, M. (۲۰۰۳), “The growth and number of journals”, Serials, ۱۶(۲), pp.۱۹۱ ۱۹۷.
Macgregor, G. (۲۰۰۵), “The nature of information in the twenty first century: Conundrums for the informatics community?”, Library Review, ۵۴(۱), pp. ۱۰ ۲۳.
Manna, M. L. (۲۰۰۳), “The economics of publishing and the publishing of economics”, Library Review, ۵۲(۱), pp.۱۸ ۲۸
Mehrdad, M., Heydari, A., Sarbolouki, M. N., Etemad, Sh. (۲۰۰۴), “Basic science in the Islamic Republic of Iran”, Scientometrics, ۶۱(۱), pp. ۷۹ ۸۸.
Mogge, D. (۱۹۹۹), “Seven Years of Tracking Electronic Publishing: The ARL Directory of Electronic Journals, Newsletters and Academic Discussion Lists”, Library Hi Tech, ۱۷(۱), pp.۱۷ ۲۵.
Rowlands, I., Nicholas, D. & Huntingdon, P. (۲۰۰۴), “Scholarly Communication in the Digital Environment: What do authors want? Findings of an international survey of author opinion: project report. ۱۸ March ۲۰۰۴”, City University London, Department of Information Science, Centre for Information Behaviour and the Evaluation of Research (Ciber). Available: http://ucl.ac.uk/ciber
Schaffer, A. (۲۰۰۴, December ۱۴), “Open Access, should scientific articles be available online and free to the public?”, Slate, Available: http://slate.msn.com/id/۲۱۱۱۰۲۳
Suber, P. (۲۰۰۴, November ۴), Open Access Overview, Available at: http://www.earlham.edu/~peters/fos/overview.htm
Tamber, P. S., Godlee, F. & Newmark, P. (۲۰۰۳), “Open access to peer reviewed research: making it happen”, Lancet, ۳۶۲: pp.۱۵۷۵ ۱۵۷۷.
Tenopir, C. (۲۰۰۳), “Use and users of electronic library resources: an overview and analysis of recent research studies. Report for the Council on Library and Information Resources. August ۲۰۰۳”, Available at:www.clir.org/pubs/reports/pub۱۲۰/ pub۱۲۰.pdf
Tenopir, C. & King, D. W. (۲۰۰۰), Towards Electronic Journals: Realities for Scientists, Librarians, and Publishers. Washington, D.C.: Special Libraries Association.
Tenopir, C.& King, D.W (۲۰۰۱), “The use and value of scientific journals: past, present and future”, Serials, ۱۴(۲), pp. ۱۱۳ ۱۲۰.
Tenopir, C. & King, D.W (۲۰۰۲), “Reading behaviour and electronic journals”, Learned Publishing, ۱۵(۴), p. ۲۵۹ ۱۶۵.
Tenopir, C. & King, D.W., Boyce, P., Grayson, M. & Paulson, K. (۲۰۰۵), “Relying on electronic journals: reading patterns of Astronomers”, Journal of the American Society for Information Science and Technology, ۵۶ (۸), ۷۸۶–۸۰۲.
Ulrich&#۰۳۹;s International Periodicals Directory, Online database (۲۰۰۴), New Providence, NJ: R.R. Bowker.
Van Orsdel, L. & Born, K. (۲۰۰۳, April ۱۵), “Big Chill on the Big Deal?”, Library Journal, Issue: ۷, Available: http://www.library journal.com/
Young, M, & Kyrillidou, M. (۲۰۰۴), ARL supplementary statistics ۲۰۰۲ ۰۳, Washington, D.C: Association of Research Libraries. Available at: http://www.arl.org/stats/pubpdf/sup۰۳.pdf
۱. در متون فارسی، معادل یکسانی برای اصطلاح Open access وجود ندارد و عبارت مجله های دسترسی باز، مجله های دسترسی آزاد و یا مجله های با دسترسی آزاد را می توان به کار برد. در این مقاله از عبارت «مجله های دسترسی آزاد» که گویاتر به نظر می رسد، استفاده شده است.
۲. حمیدرضا جمالی مهموئی، دانشجوی دکترای اطلاع رسانی دانشگاه لندن. حسین وکیلی مفرد، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی همدان. سعید اسدی، دانشجوی دکترای فناوری اطلاعات دانشگاه کوئینزلند استرالیا
۱. Journal des scavants.
۱. این آمار برگرفته از جستجوی انجام شده در پایگاه اولریخ در بهمن ۱۳۸۳ است.
۱. Peer Review
۲. Preprint Archives
۳. Institutional Repositories
۴. Bethesd
۱. Directory of Open Access Journals (http://www.doaj.org/)
۱. Paul Ginsparg
۲. Los Alamos
۱. National Institute of Health (NIH)
۱. Springer
۱. http://bmj.bmjjournals.com/
۲. Iranian Journal of Medical Sciences (http://www.sums.ac.ir/~ijms/)
[۱۶] ۳. http://www.biomedcentral.com
۱. http://jbiol.com
۲. Public Library of Science: PLoS (http://www.plos.org)
[۱۹] ۳. http://medicine.plosjournals.org/
۱. برای سیاهه ای از این مجله ها نگاه کنید به: http://www.webology.ir/persiagateway/iranianjournals.html 
 
 
   کتابداری و اطلاع رسانی

 بر گرفته از مقالات ارسالی به آفتاب


 
 





نظرات کاربران

کاربر گرامی
پیام شما بعد از تایید مدیریت در این صفحه نمایش داده خواهد شد

نام*

پست الکترونیکی*

نظر*

: عبارت زیر را وارد کنید*


CAPTCHA

تبلیغات