1389-11-26 11:41:0
حق مؤلف در محیط دیجیتالی

 

 قوانین حق مؤلف در ایران، با توجه به شواهد امر و اذعان کارشناسان، نیاز به اصلاح و بازنگری دوباره با توجه به نیازها و امکانات جدیدی که پیش روی جامعه جوان ما است، دارند. 

   دکتر غلامرضا فدایی دانشیار دانشگاه تهران
نجمه کاراندیش کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه تهران

 

قوانین حق مؤلف در ایران، با توجه به شواهد امر و اذعان کارشناسان، نیاز به اصلاح و بازنگری دوباره با توجه به نیازها و امکانات جدیدی که پیش روی جامعه جوان ما است، دارند. برای رسیدن به ضوابط اجرایی مدون و قابل اجرا در زمینه تهیه و اشاعه اطلاعات به صورت دیجیتالی در فضای سایبرـ با رعایت حقوق مؤلفان آن ـ باید به درک بهتری از رسالت کتابخانه ها (به عنوان مخازن اطلاعات غنی و مراکز اشاعه آن)، روند جهانی اقتصادی شدن تبادل اطلاعات، و شرایط اجتماعی جامعه رسید. مدیرانِ برنامه ریز و تولیدکننده پایگاه های اطلاعاتی با داشتن طرح تجاری و توجه به مالکیت فکری، توجیه اقتصادی طرح کتابخانه دیجیتالی برای خود را فراهم می کنند. بنابراین، یک طرح راهبردی مکتوب برای توسعه و مدیریت مالکیت فکری می تواند برای یک دوره زمانی خاص، بسیار مؤثر باشد. زیربنا و شالوده تحقیق و ظرفیت موجود برای جذب دانش علمی و فنی، در کشورهای در حال توسعه ضعیف است و به ناگزیر باعث پایین ماندن سطح برونداد علمی و توسعه یافتگی پایین تر از حد مطلوب در این جوامع می شود. دانش جدید عمدتاً در کشورهای ثروتمندتر ایجاد می شود، جایی که سرمایه گذاری و هزینه کردن در تحقیق و توسعه، بیش ترین و بالاترین سهم را دارد. در این مقاله به راهبردهای سیاسی و اقتصادی برای طراحی چرخه تولید، اشاعه و مصرف اطلاعات، با حفظ حریم مالکیت، پرداخته شده است.

● مقدمه

در جهان کنونی به یمن ظهور شبکه های جهان گستری چون وب، محصول افکار، اندیشه ها، آرا، مطالعات و هنر پدیدآورندگان با سرعت چند هزارم ثانیه از کشوری به کشور دیگر منتقل، و از زبانی به زبان دیگر ترجمه می شود. با ظهور شبکه های اطلاعاتی و ارتباطی و همگرایی رسانه ها، علاوه بر دسترسی افراد به نتایج مطالعات در وسیع ترین و سریع ترین مقیاس ممکن، دسترسی به انواع فایل های صوتی تصویری و حتی اجرای زنده نیز فراهم شده است. در این دنیای پرتحرک که تبادل اطلاعات هر روز از شکل های سنتی، انتشارات چاپی و رسانه های دید و شنودی فاصله بیش تری می گیرد، به همان میزان دامنه قوانین حق مؤلف نیز از محدوده نشر چاپی و رسانه های دید و شنودی فراتر می رود و نظام های اطلاعاتی رایانه ای و شبکه ها را نیز شامل می شود. ناشران، نویسندگان و کتابداران در این میان جزو پیشگامان رسانه جدید هستند. با این حال، آن ها سعی می کنند تفسیر دقیقی از قوانین موجود حق مؤلف ارائه دهند (پرل و کارنی، ۱۹۹۸).

در چنین جهانی دامنه حقوق مادی و معنوی مؤلف از مرزهای محدود کشورها فراتر رفته و ابعاد جهانی یافته است؛ در نتیجه، حمایت از مالکیت فکری و حق مؤلف در سطح بین المللی ضروری می نماید (آذرنگ ۱۳۷۵). با ورودفناوری های جدید، با آن که در محیط دیجیتالی تغییرات زیادی در تولید و اشاعه منابع الکترونیکی حاصل شده، اما در ماهیت حقوق مالکیت فکری تغییر چندانی ایجاد نشده است. در کشور ما هنوز از همان قوانین حقوق مالکیت فکری که در محیط سنتی چاپی کاربرد داشت برای این محیط استفاده می شود. این امر چالش های فراوانی را برای نویسندگان، کتابداران و مدیران اطلاعاتی به وجود آورده و نارسایی های فراوانی در این قوانین دیده می شود. با توجه به نبود زیرساخت های قانونی در ایران برای تهیه پایگاه های اطلاع رسانی کتابخانه های دیجیتالی، نیاز به پژوهش و بررسی همه جانبه حقوقی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی این موضوع احساس می شود. برای تهیه ضوابط اجرایی مدوّن و قابل اجرا برای مدیران در زمینه تهیه و اشاعه اطلاعات به صورت دیجیتالی در کتابخانه های دیجیتالی با رعایت حقوق مؤلفان آن، باید از رسالت کتابخانه های دیجیتالی، روند جهانی شدن اقتصاد و تبادل اطلاعات و شرایط اجتماعی جامعه درک بهتری داشت.

در حقیقت کتابخانه های دیجیتالی تحت وب به این دلیل شکل گرفتند که توانستند دسترسی آزاد به منابع اطلاعاتی را سریع، کامل و به هر شکل برای مراجعان با هر شرایط اجتماعی فراهم کنند و با اشتراک منابع و پرداخت اجاره بهای پایگاه های اطلاعاتی به طور گسترده تر به خدمات اطلاع رسانی و اشاعه اطلاعات برخط[۱] بپردازند.

در جامعه اطلاعاتی که مدعی مردم سالاری (فراهم آوردن شرایط لازم و کافی برای آزادی بیان) و آزادی جریان اطلاعات است، کتابخانه ها در صورت داشتن سامانه های اطلاعاتی پیشرفته امکان دسترسی همه اعضای جامعه به اطلاعات را فراهم، و به این ترتیب فاصله بین اغنیا و فقرای اطلاعاتی را کم تر می کنند (Bing ۱۹۹۷). این مهم زمانی میسر است که دولت های کشورهای در حال توسعه هزینه کتابخانه ها را متقبل شوند و حتی الامکان دسترسی آزاد و رایگان به این پایگاه ها را برای محققان و کاربران خود فراهم آورند. اگرچه در سطح ملی اصولاً چنین سیاستی منصفانه به نظر می رسد اما سؤال این است که در سطح بین المللی و برای ورود به بازارهای جهانی اطلاعات و ارتباطات راه دور، آیا مقررات مربوط به تولید و تبادل اطلاعات در سطح همه کشورهای پیشرفته، در حال توسعه و کم تر توسعه یافته فراهم است؟ بنابراین بجا است که اجرای سیاست ها و برنامه ریزی های راهبردی که دولت برای ورود به بازارهای جهانی اطلاعات و گسترش دامنه فعالیت های علمی و تحقیقاتی در بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات اتخاذ می کند، در اولویت قرار گیرد و سرسختانه دنبال شود.شرایط در جامعهجهانی امروز ایجاب می کند که هر کشور برای پیشرفت و توسعه همه جانبه خود در علوم و دانش های مورد نیاز، طبق قوانین و رویه های اجرایی خاص خود عمل کند تا از صحنه رقابت بین المللی عقب نماند. بدیهی است که پیشرفت در دنیای کنونی، حول محور دانش و اطلاعات امکان پذیر است و دانش و اطلاعات تنها هنگامی با زمان پیش می رود که از مالکیت فکری دانشمندان و مخترعان، با قوانین و رویه های ا (Kim ۲۰۰۴).

در این مقاله تحت سه مبحث کلی ـ ۱) سیاست نحوه اشاعه اطلاعات دیجیتالی؛ ۲) اشاعه اطلاعات در محیط دیجیتالی با رعایت حریم مالکیت؛ ۳) وضعیت کنونی ایران از لحاظ سیاست های حمایتی مدیران از حقوق مؤلفان در محیط دیجیتالی ـ به تبیین توجه به مالکیت فکری در سیاست گذاری های کلان مدیران فناوری اطلاعات و ارتباطات و نحوه اجرای آن سیاست ها در محیط دیجیتالی و علی الخصوص در کتابخانه های دیجیتالی می پردازیم و در نهایت در قالب ارائه راهکار اصولی، جمع بندی انجام می شود.

● سیاست نحوه اشاعه اطلاعات دیجیتالی

دسترسی به دانش در مسیر توسعه، و اساساً در کشاورزی، پزشکی، فناوری و مانند آن، به ایجاد شالوده های علمی، اقتصادی و فنی قوی و مستحکم تر کمک می کند (Kamens ۲۰۰۴). البته، دیرزمانی است که سازمان های بین المللی نظیر یونسکو دریافته اند که جذب و همگونی علمی و فناوری اطلاعات، پیش شرط ضروری برای پیشرفت درکشورهای در حال توسعه هستند، و در این راستا مدیران اطلاعات باید تخصص های لازم برای شناخت، انتقال و کاربرد فناوری را داشته باشند تا همگام و همگون با شرایط و نیازهای این جوامع، موجب پیشرفت شوند. مادام که بهره مندی از دانش پایه مربوط به هر فناوری به حداقل رشد لازم نرسیده باشد، به کارگیری و انتقال فناوری های وارداتی در حقیقت نه تنها دردی از ممالک جهان سوم درمان نخواهد کرد، بلکه مشکلی جدید را بر مشکلات گوناگون آن ها خواهد افزود (Crews ۲۰۰۳). زیربنا و شالوده تحقیق و ظرفیت جذب دانش علمی و فنی در کشورهای در حال توسعه آن قدر ضعیف است که به سطوح پایین برونداد علمی و کم تر توسعه یافتگی این جوامع منجر می شود. در واقع دانش جدید عمدتاً در کشورهای ثروتمندتر ایجاد می شود، جایی که سرمایه گذاری و هزینه برای تحقیق و توسعه بیشترین و بالاترین سهم را دارا است. یک مطالعه مقایسه ای که در سال ۲۰۰۴ توسط «کینگ»[۲] از کشورهایی که بیش ترین دانش دنیا را تولید می کنند انجام شده، حاکی است که محققان هدایت شده در ایالات متحده، انگلستان، آلمان و ژاپن، تقریباً ۸۵ درصد از انتشارات مستند دنیا را تولید می کنند؛ ۱۶۳ کشور دیگر، یعنی بیش تر کشورهای در حال توسعه، سهم تولیدشان ۵/۲ درصد است. یک مثال از این برونداد ناموزون و نابرابر را در گردهمایی جهانی تحقیقات بهداشت و سلامت در سال ۲۰۰۳ ارائه دادند که تنها۱۰ درصد از تحقیقات بهداشت دنیا، در کشورهای در حال توسعه در حال انجام است. «اسمیت»[۳] در مقاله خود در سال ۲۰۰۲ بیان می دارد که فقط ۲ درصد از ۳۰۰۰ مجله ای که در «مدلاین»[۴] نمایه می شوند مربوط به این کشورهایند (Arunachalam ۲۰۰۰; ۲۰۰۳). به علاوه «آروناکالام»[۵] (۲۰۰۰، ۲۰۰۳) تصریح می کند که مؤسسات و محققان کشورهای در حال توسعه به دلیل هزینه بالای اشتراک مجله و سازوکار های توزیع نامناسب، ناکافی و گران، به مبانی نظری تحقیقاتی که در شمال منتشر می شوند غالباً دسترسی محدودی دارند یا اصلاً دسترسی ندارند. در این شرایط، روشن است که پیشرفت در علوم و توسعه در کشورهای با درآمد کم، تنها با سختی های خیلی زیاد و به کندی صورت می گیرد.

بنابراین دسترسی آزاد به اطلاعات تحقیقاتی که درون کشور انجام می شود و تلاش برای تولید مبانی نظری داخلی برای تحقیقات، راهی است که باید بوسیله محققان و دانشمندانِ پیموده شود. با وجود درآمد کمِ محققان و نیز شرکت های داخلی، باید دسترسی آزاد را میسر گرداند و از این راه تا حدودی موانع تحقیق و توسعه را مرتفع ساخت؛ همچنان که در فاصله سال های ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۶ در کشورهای آسیای جنوب شرقی نیز تحرک های قوی برای دسترسی آزاد به اطلاعات و محدود کردن استفاده از حق مؤلف (مالکیت فکری) صورت گرفت و در مجموع نشانه های کمی در جهت محدودکردن عرضه اسناد و مدارک وجود داشت.

اکنون با توجه به چشم انداز ۲۰ ساله کشورمان ایران و اولویت پژوهش های زیست ـ فناوری، هوافضا، و فناوری های اطلاعاتی و ارتباطاتی[۶] ، آیا بهتر نیست که دولت و نهادهای هدایت کننده تحقیقات، برای تولید و اشاعه پایگاه های اطلاعاتی تحت وب سرمایه گذاری افزون تری نمایند تا اطلاعات پژوهشی فراهم آمده در راستای اولویت های پژوهشی کشور، آزادانه در اختیار محققان و دانشمندان جوان قرار گیرد و دیگران نیز به راحتی و در اسرع وقت از نتایج تحقیقات استفاده کنند؟

فارغ از برنامه های راهبردی توسعه در کشورهای در حال رشد و این که در بدو اجرای برنامه های توسعه، حمایت از دسترسی آزاد به اطلاعات باید یک پیش شرط توسعه تلقی شود، باید اذعان داشت که در کشورهای پیشرفته ای که اکنون وارد دوران فراصنعتی شده اند و عیناً جامعه اطلاعاتی را تجربه می کنند، مالکیت فکری و حمایت جدّی از حق مؤلف، جایگاه ویژه ای در قوانین و مقررات آن ها دارد. همچنین باید به نمونه های متفاوتی از توجه به طراحی اساسی مالکیت فکری در کشورهای مختلف «آسه آن» (اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا)[۷] اشاره کرد. برخی از این کشورها دارای مقررات مالکیت فکری و طرح های مشخص توسعه فناوری در مراحل مختلف، اهداف، عملیات، و موارد قابل واگذاری هستند. این کشورها به آموزش، سرمایه گذاری، اولویت بندی زمینه های تحقیقات، نیازهای توسعه منابع انسانی، و محصولات مورد انتظار برای طرح های تحقیقاتی توجه می کنند (Nimmer and Geller ۱۹۸۸).

طبق قوانین و مقررات مالکیت فکری در این کشورها، نحوه اشاعه اطلاعات در محیط دیجیتالی که براساس تقاضای مصرف کننده[۸] است، ابتدا هزینه اطلاعات درخواست شده به صورت اعتباری اخذ، و سپس برای فرد متقاضی مجوز استفاده صادر می شود. اعتبارات اخذشده از مشتریان پس از کسر هزینه های تهیه پایگاه، به صورت درصدی به صورت شش ماهه یا سالانه به حساب مؤلف واریز می شود و تمام این سازوکار به صورت خودکار انجام می گردد (Online workshop series ۲۰۰۵).

در همین قوانین ماده ها و بندهایی وجود دارد که برای تداوم چرخه تحقیق و تولید علم و اولویت های پژوهشی هر کشور، نتایج تحقیقات (دانشگاهی یا غیر دانشگاهی) با دسترسی آزاد در اختیار کاربران قرار می گیرد و در این راستا قانون، مدل دسترسی باز[۹] را ارائه می دهد. اعتقاد قانونگذاران بر این است که چرخه تحقیق، همانند وقتی که اسناد و مدارک علمی کارشناسان و متخصصان انتشار می یابد، مدل دسترسی باز را ارتقا می دهد (Urs ۲۰۰۴).

● اشاعه اطلاعات در محیط دیجیتالی با رعایت حریم مالکیت

اشاعه اطلاعات در محیط دیجیتالی منوط به این است که ابتدا از محیط دیجیتالی و امکاناتی که اینترنت یا فضای هوشمند (سایبر) برای اشاعه اطلاعات در اختیار ما قرار داده است، تعریف درستی داشته باشیم.

▪ درک و دریافت از محیط دیجیتالی

فناوری های جدید باعث کمک به انتشار محتوای دیجیتالی در بستر اینترنت شده اند. چالش های فراروی توزیع سنتی باعث تلاش برای ایجاد کانال های تأمینی ای چون فناوری های محتوای همراه (همواره در دسترس)، چاپ برحسب تقاضا،[۱۰] و مخازن محتوای دیجیتالی برخط می شوند.

محیط دیجیتالی فرصت هایی را برای تجارت الکترونیکی و شکل های جدید بازاریابی و پیشرفت در زمینه بازار فراهم آورده است.

فناوری های دیجیتالی جدید، کاربری ها و استفاده دوباره (مانند کپی کردن و ارتباطات) را آسان می کنند. کپی هایی که به دست می آیند با همان کیفیت نسخه اصلی است و انگیزه را برای خرید نسخه اصلی کم می کند.

فضای سایبر اشاعه و استفاده دوباره از مواد اطلاعاتی، توزیع برتر از طریق اینترنت و محیط های شبکه ای را فراهم می سازد (کاراندیش ۱۳۸۵).

▪ اینترنت و راه هایی که برای تبادل اطلاعات در اختیار ما می گذارد

تعاریف متفاوتی از فضای سایبر ارائه می شود؛ از جمله:

اینترنت یک اقیانوس اطلاعات با ضخامت ۱۰ سانتیمتر است.

اینترنت مجموعه ای از کانال های ارتباطی با استانداردهای مشخص خود می باشد که به اطلاعات برخط بستر می دهد (Fraser ۲۰۰۵).راه های تبادل

اطلاعات در اینترنت شامل استفاده از پروتکل های برخط زیر است:

ـ پروتکل انتقال فایل(اف تی پی)[۱۱] و تار جهان گستر[۱۲]: به دست آوردن اطلاعات از راه دور که به کاربران امکان ذخیره سازی اطلاعات رایانه های دوردست را می دهد و همچنین می توانند اطلاعاتی را انتقال دهند. اینترنت مهم ترین و بزرگ ترین راه برای بازیابی و به دست آوردن اطلاعات می باشد. وب شامل تعداد بسیار زیادی از اسناد ذخیره شده در رایانه ها در سراسر جهان می باشد. هر صفحه وب دارای نشانی ویژه خود می باشد و از زبانی که «اچ تی ام ال» نامیده می شود استفاده می کند. زبان مزبور اجازه برقراری ارتباط با اسنادی که شامل متن، تصویر، و صدا می باشد را می دهد (اچ تی ام ال یک زبان برنامه نویسی نشانه گذاری می باشد که رسانه های چندمنظوره را به زبان نشانه گذاری ارسال می کند و مرورگر این کدها را به شکل صفحه معمولی نمایش می دهد).

ـ پروتکل وب: وب بر اساس مدل سرویس دهنده[۱۳] و کاربر[۱۴] عمل می کند. مدل سرویس دهنده و کاربر در سامانه شبکه های رایانه ای دارای ۳ جزء است: سرویس دهنده، کاربر و شبکه. منظور از اچ تی تی پی[۱۵] نیز مجموعه قواعد مورد توافق برای تولید برنامه های تحت شبکه در اینترنت است.

وب با مجموعه کانال های ارتباطی و استانداردهای مشخص خود، بستری برای اطلاعات برخط است، اما این اطلاعات و اسناد روی وب، سازماندهی ندارند. وب یک کتابخانه دیجیتالی نیست و ترکیب اطلاعات روی آن بر اساس فرم ها و ساختارهای مختلف است؛ اطلاعات عرضه شده در آن، مهارشده نیست و به طور روزافزون به حجم و تعداد صفحات آن افزوده می شود. کتابخانه های دیجیتالی مکانی در وب اند که امکان دستیابی به اطلاعات سریع و مطمئن را فراهم می آورند.

▪ کتابخانه های دیجیتالی

به تدریج تا سال ۱۹۹۴ طرح هایی برای ایجاد کتابخانه های دیجیتالی تحت وب با اطلاعات سازماندهی شده در ایالات متحده آمریکا مورد بررسی و آزمایش قرار گرفتند. این کتابخانه ها مخازن محتوای دیجیتالی شامل متن، تصویر و صوت، با سازمان یافتگی مشخص و تعریف شده هستند و تحت وب به ارائه خدمات خود می پردازند (آرمز ۱۹۹۸، ۲۴).

این کتابخانه ها محیطی کنترل شده هستند که با رعایت چهارچوب های قانونی و تجاری مناسب و فارغ از محل نگهداری فیزیکی و حوزه تصدی گری شان، دسترسی یکپارچه به اطلاعات متن کامل ذخیره شده به شکل دیجیتالی را از طریق شبکه فراهم می آورند. به لحاظ امنیت اطلاعات، دارای سامانه های حفاظتی پیشرفته هستند و برای استفاده از آن ها نیاز به احراز هویت کاربر و کلمه عبور است. در سامانه های الکترونیکی این کتابخانه ها موانع زیادی نظیر عدم امکان مرور اطلاعات، و گذرواژه های حفاظت شده بر سر راه استفاده کنندگان قرار دارد.

چهارچوب فنی معماری کتابخانه دیجیتالی درون یک چهارچوب فنی و حقوقی است و وظیفه نظام های حقوقی، به طور ضمنی بیان کردن این چهارچوب اقتصادی و اجتماعی سریعاً متغیر است. حوزه های حقوقی مرتبط شامل حق تکثیر، حق اجرا و دیگر حقوق مالکیت معنوی، حق [جلوگیری از] افترا[۱۶] ، حقوق ارتباطات حریم خصوصی، و حقوق بین الملل است. معماری کتابخانه دیجیتالی که «کان»[۱۷] و «ویلنسکی»[۱۸] (۱۹۹۵) ارائه می دهند، از جمله معماری هایی است که این چهارچوب در آن لحاظ شده و سامانه های جدید مدیریت حق مؤلف (پیاده شده در طرح های تجاری تحت وب) را در آن می توان دید.

خدمات اطلاعاتی که کتابخانه های دیجیتالی ارائه می دهند در قالب های زیر است

۱) (Abah ۲۰۰۴):) پایگاه های منابع و مقاله های علمی مجله های الکترونیکی و مواردی از این نوع که آن را پایگاه های واقعیت محور می نامند،

۲) پایگاه های اطلاعاتی دارای حق مؤلف،

۳) آثاری که در صنایع سرگرمی تولید می شوند:

ـ منابع و پایگاه های اطلاعاتی واقعیت محور:[۱۹] بر اساس قوانین حق مؤلف کنونی ایالات متحده، مقررات حق مؤلف از ایده ها، واقعیت ها[۲۰] و مسلّمات ـ اعم از این که علمی یا تاریخی باشد یا سرگذشتنامه ای یا دیگر پیشامدها و وقایع روزـ حمایت نمی کند. هر واقعیتی که یک نویسنده در روند تحقیق آن را کشف کند، اطلاعات حوزه عمومی است، یعنی برای استفاده عمومی آزاد است. پایان نامه ها نیز همانند مقالات مجله های الکترونیکی، از نوع اطلاعات واقعیت محور هستند، غالباً از بودجه عمومی حاصل می شوند، و قسمتی از اموال فکری مؤسسات دانشگاهی و تحقیقاتی هستند.

ـ منابع و پایگاه های اطلاعاتی دارای حق مؤلف محتوا: هر ایده یا طرحی که خالق آن در ایجاد یا ابداعش خلاقیت به کار برده باشد، قوانین حق مؤلف از آن حمایت می کنند. این ایده ها و طرح ها (مانند پروانه های ثبت نوآوری[۲۱]) در قالب پایگاه های اطلاعاتی به مصرف کنندگان ارائه می شوند.

ـ آثار تولیدشده در صنایع سرگرمی: آثار صوتی تصویری و اجرای زنده سرگرمی ها[۲۲] ، آثار موسیقایی، فیلم و اجراهای زنده، از آثار خلاقانه در صنایع سرگرمی هستند. آثار خلاقانه صوتی تصویری و اجرای زنده در محیط دیجیتالی صرفاً برای کسب منافع اقتصادی، وارد مجموعه کتابخانه های دیجیتالی می شوند و هدف آن ها سرگرم کردن کاربران علاقه مند و اعضا است.

کتابخانه های دیجیتالی برای حمایت از مالکیت فکری صاحبان محتوا و آثار دیجیتالی، باید مجهز به سامانه های مدیریت حقوق، مدل تجاری، و آگهی حق مؤلف، و مواردی از این نوع باشند. این موارد در زیر بیش تر توضیح داده شده اند.

پرواضح است که مدیریت و اجرای امور حقوقی نیازمند فناوری هایی است تا بهتر به انجام برسند. امروزه سامانه های خبره، وظایف یک مدیر را در چارچوب مقررات لازم الاجرا انجام می دهند. نظام های مدیریت حق مؤلف الکترونیکی[۲۳] از جمله این فناوری ها هستند (کاراندیش ۱۳۸۵).

▪ مدیریت حقوق دیجیتالی

مدیریت حقوق دیجیتالی[۲۴] امکان دسترسی را از این راه ها فراهم می آورد

Fraser ۲۰۰۵): (۱) کنترل دسترسی و کپی برداری (رمز عبور، رمزنگاری[۲۵]؛

۲) اطلاعات مدیریت حقوق (فراداده[۲۶] ، ملاحظات حق مؤلف و واترمارک ها[۲۷].

اقدامات حمایت فناورانه [۲۸]برای مدل های تجاری، در شکل گیری مدیریت حقوق دیجیتالی سهیم بودند. این لوایح، مدیریت دیجیتالی حقوق و مدل های تجاری را در برابر ازسر راه برداشتن و دور زدن فناوری حمایت می کنند.

خدمات مجوز محور مدیریت حقوق دیجیتالی[۲۹] از انواع فناوری هایی است که مدیریت دیجیتالی حقوق را با طرح های مجوزدهی یاری می رساند، تا هم آثار دارای حق مؤلف را به کاربران تحویل دهد و هم از تجاوز به حقوق مؤلف و استفاده گسترده از آثار بدون پرداخت حق مؤلف، جلوگیری کند. سامانه های مدیریت حق مؤلف در محیط دیجیتالی دارای پایگاه هایی اطلاعاتی اند که شامل اطلاعاتی درباره آثار، مؤلفان و دیگر صاحبان حقوق است. این اطلاعات در کمک به فرایند صدور مجوز برای استفاده از آثار به وسیله دیگران، مورد نیازند. هسته اصلی این سامانه ها دو چیز است: شناسایی اطلاعات و حقوق، و دیگری «ابزار صدور مجوز». استفاده کننده به وسیله یک نظام کامل مدیریت حق مؤلف الکترونیکی، اطلاعات و حقوق قابل دسترسی را کاوش می کند و به طور پیوسته درخواست مجوز را ارائه می دهد و بدون هیچ گونه دخالت انسانی، پاسخ خود را از نظام دریافت می دارد (Cornish ۱۹۹۷). طرح های دیگر مجوز محور طرح هایی هستند که حمایت از حق مؤلف را در گستره حمایتی محدود تا هیچ، برای مبدعان و خالقانی که می خواهند امکان بیش تری برای دسترسی باز به آثارشان را فراهم آورند، ارائه می دهد؛ یا مجوزها بر اساس قیمت ها متنوع اند، و صاحبان حق مؤلف می توانند بر سازگاری آثارشان با این مجوزها کنترل و نظارت داشته باشند (کاراندیش ۱۳۸۵).

▪ مدل های تجاری جدید و فناوری های مورد استفاده در آن ها

آنچه محتوای دیجیتالی ارائه می کند و می توان در قالب قابلیت های منعطف در زیر به آن اشاره کرد، عبارت اند از:

۱) بخش بخش (دانه دانه ای)[۳۰] کردن اطلاعات انتشارات را می توان در بخش های جداگانه (مثل فصل ها و مقاله ها) فراهم و به بازار ارائه کرد؛

۲) فرمت های چندگانه و متعدد کتاب الکترونیکی[۳۱] ، پی دی اف[۳۲] ، سی دی رام؛

۳) قابلیت برقراری تعامل (که باعث می شود محصولات با ارزش افزوده بیش تر ارائه شوند)؛

۴) ذخیره برخط و چاپ براساس تقاضا که می تواند بهره های هزینه ای و مالی[۳۳] داشته باشد (محتوا به آسانی به روزرسانی و توزیع می شود) (Fraser ۲۰۰۵).

به محتوای دیجیتالی نیز می توان به اشکال زیر دسترسی داشت:

ـ دسترسی مستقیم و مشترک به ناشر/ نویسنده،

ـ دسترسی سطح بندی شده (که سطوح مختلف دسترسی برای مشترکان مختلف تعریف می شود)،

ـ اشتراک/ پرداخت به ازای هر بار دیدن[۳۴] پایگاه های اطلاعاتی میزبان یا مخزن اطلاعات دیجیتالی برخط.

کانال های جمع آوری محتوای دیجیتالی نیز انعطاف پذیر است به:

۱) مجموعه داران (جمع آورندگان اطلاعات) که محتوا را از منابع متنوعی (معمولاً از ناشران و نویسندگان) براساس غیرانحصاری[۳۵] بودن آن ها جمع آوری می کنند.

۲) کتابخانه های الکترونیکی که ممکن است محتوا را کامل و یکباره خریداری کنند یا حق اشتراک ها را به صاحب حق مؤلف پرداخت کنند (کاراندیش ۱۳۸۵).

▪ ملاحظات مربوط به حق مؤلف

یک آگهی یا اعلان حق مؤلف در منابع دیجیتالی دارای ویژگی های زیر است:

۱) بیانگر مالکیت حق مؤلف است،

۲) مشخص می کند که از اثر چگونه می توان استفاده کرد،

۳) این پتانسیل را دارد که یک جزء از مدیریت حقوق دیجیتال باشد،

۴) در رابطه با شرایط و استحقاق استفاده از اثر، موجب اطمینان بخشی می گردد و اطلاعات مدیریت حق مؤلف را می توان در بطن (درون) خود اثر جا داد.

در تهیه پیش نویس ملاحظات مربوط به حق مؤلف، نکات زیر باید مورد توجه قرار گیرند:

۱) هر نوع وب سایتی به طور جهانی دسترس پذیر است؛

۲) تشخیص انواع مختلف استفاده (مانند کپی، چاپ، ذخیره، اسکن، بارگذاری، شبکه و میزبانی)؛

۳) تعیین انواع مختلف کاربران و اینکه استفاده، شخصی یا آموزشی یا تجاری است؛

۴) واگذاری حقوق استفاده از اثر تحت مجوزهای قانونی (آموزشی و دولتی) و استثنائات فروش منصفانه؛

۵) توجه به ملاحظات حق مؤلف در مورد اجازه استفاده های مشخص (مثلاً اجازه استفاده آموزشی) (کاراندیش ۱۳۸۵).

در اینجا شایان ذکر است که «آژانس حق مؤلف» در استرالیا [۳۶] اداره ای است که حق تألیف هایی را که از کپی کردن و از ارتباطات و انتقال آثار الکترونیکی تحت مجوزهای قانونی و مجوزهای افتخاری و رایگان حاصل می شود، جمع آوری می کند (Fraser ۲۰۰۵).

● سیاست های حمایتی مدیران از حقوق مؤلفان در محیط دیجیتال: وضعیت کنونی ایران

حق مؤلف به عنوان ابزاری برای پیشرفت اقتصادی و اجتماعی، چارچوب حقوقی بازارها را برای یکی از حوزه های رو به رشد فعالیت اقتصادی، آماده می کند.

حق مؤلف به عنوان یک ساختار اجتماعی و حقوقی توسعه یافته، مورد توجه بوده و تنها در این اواخر است که ابعاد اقتصادی آن نیز مورد تأکید قرار می گیرد. این واقعیت که حق مؤلف در زندگی روزمره ما عملاً در همه حوزه ها تولید، توزیع، مصرف نقش دارد، روز به روز آشکارتر می گردد. علاقه روزافزون به حق مؤلف در بعد تجاری نیز رو به گسترش است؛ آنجا که صدور مجوز، سرمایه گذاری و نقل و انتقال، توجه عده ای کثیر را به خود جلب کرده است.

در دورانی که اینترنت در عمل تمامی مرزها را درنوردیده و هرکس را با یک کلیک، در تعاملی به وسعت گستره زمین قرار می دهد، طبعاً روند اطلاع رسانی به صورت مثبت یا احتمالاً منفی شتابی بیش تر به خود می گیرد و حرکت تکاملی تاریخ با سرعت اینترنت هماهنگ می شود. البته در این میان، فرهنگ مللی که به لحاظ اقتصادی، سیاسی و اجتماعی با کشورهای پیشرفته صنعتی فاصله دارند، همواره در معرض استحاله قرار دارد (کاستلز ۱۹۹۹، فصل اول). سیاستی که در تمامی این سال های پس از ورود اینترنت به کشورمان، با هدف جلوگیری از استحاله فرهنگ این مرز و بوم کهن، در پیش گرفته شده، عمدتاً مبتنی بر حذف و فیلترینگ بوده، در حالی که راه حل علمی و اجتماعی ـ محور این مشکل را ارتقای سطح دانش کارشناسان و فراهم کردن امکانات لازم (از جمله حمایت از حقوق مالکیت فکری به منظور تولید محتوا) در جامعه شبکه ای امروز می دانند. با تولید نرم افزارهای لازم و متناسب با فرهنگ خودی، و حمایت از تولید، توزیع و مصرف محصولات داخلی نه تنها این فرهنگ از استحاله نجات خواهد یافت، بلکه به واسطه تعامل با فرهنگ دیگر ملل جهان، مانعی برای شکوفایی و رشد آن وجود نخواهد داشت.

از سویی، تولید محتوا و توسعه صنعت نرم افزار در کشور یکی از گزینه ها برای کاستن از وابستگی به اقتصاد تک محصولی می باشد و سیمای اقتصاد کشور را دگرگون می سازد. متأسفانه صنعت نرم افزار ایران همواره با مشکلات و موانعی فراوان مواجه بوده است و شرکت های نرم افزاری برای سرمایه گذاری توجیه اقتصادی نداشته اند. اما در سال های اخیر، سیاست های جنبش نرم افزاری در کشور و حمایت های نهادهای اجرایی دولت نظیر شورای عالی انفورماتیک (با سابقه ۲۰ ساله) و شورای عالی فناوری اطلاعات با تدوین سیاست ها و راهبردهای کلان در تولید و خودکفایی زیرساخت های اطلاعاتی و نرم افزاری، تولید کالاهای اطلاعاتی را تا حدودی هموارتر کرده است (از هابیل و قابیل تا جرایم رایانه ای ۱۳۸۴). از این میان لایحه جرایم رایانه ای و تصویب کلیات آن در شور اول توسط نمایندگان مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۸۵، نشان از تسریع در روند قانونگذاری در این زمینه و پرکردن خلأ قانونی در زیربنای اطلاعاتی و ارتباطی ایران دارد (مجلس شورای اسلامی ۱۳۸۵). همچنین طبق گزارش خبرگزاری ایرنا در فروردین ۱۳۸۴ بالغ بر ۳۰۰ شرکت نرم افزاری در زمینه تولید نرم افزار فعالیت داشته اند؛ و این نشان دهنده علاقه به حق مؤلف در بعد تجاری در میان شرکت ها است (خیرآبادی ۱۳۸۴؛ مسعودی ۱۳۸۴). این پدیده نو در ایران زاییده عواملی چند است:

نخست این که علاقه به حق مؤلف تا حدودی نتیجه افزایش نقش مالکیت فکری در جامعه است. اکنون توجهی بس بیش تر به عوامل تولیدی غیرمادی مبذول می گردد، و مالکیت فکری و بویژه حق مؤلف در رشد و بهره وری صنایع مبتنی بر خلاقیت و اطلاعات، مهم تلقی می شود.

دوم این که موضوع حمایت از حق مؤلف، بسط یافته است در چارچوب نظام حمایتی بسط یافته حق مؤلف، محصولاتی جدید، مبتنی بر حقوق تازه کسب شده، شکل گرفته اند. مزایای اقتصادی نرم افزارها، چندرسانه ای ها و محصولات فناورانه گوناگون به حد قابل ملاحظه ای رسیده و بازار بسیار بزرگی در ایران را به خود اختصاص داده اند.

سوم این که در نتیجه انقلاب دیجیتالی، آثار تحت حمایت حق مؤلف امروزه موضوع اصلی تجارت الکترونیکی و معاملات دیجیتالی به شمار می آیند.

کتابخانه های دیجیتالی تحت وب در ایران دسترسی آزاد به منابع اطلاعاتی در هر قالبی را یکجا و در اسرع وقت برای مراجعان و جامعه استفاده کنندگان خود فراهم می کنند و حتی با اشتراک منابع و پرداخت اجاره بهای پایگاه های اطلاعاتی، به ارائه خدمات اطلاع رسانی برخط و رایگان می پردازند. اگر کاربران این پایگاه ها درصد بالایی را تشکیل ندهند، برای کتابخانه گران تمام خواهد شد، زیرا بودجه، نیروی انسانی و منابع اطلاعاتی در زنجیره تولید – توزیع و مصرف است که ارتقا می یابد.

گروهی از موانع فرا روی حمایت از حقوق مؤلفان در ایران مشتمل بر موانع اجتماعی، اقتصادی و قانونی در مدیران است که به اختصار به گوشه ای از آن ها اشاره شد.

● نتیجه گیری و ارائه راهکار

نخستین گام در سیاست گذاری های توسعه، حفاظت از مالکیت فکری تولیدکنندگان اطلاعات است. توجه به حقوق مؤلف و مالکیت فکری به یک ملت، یک دانشگاه، یک شرکت یا یک مرکز تحقیق و توسعه امکان می دهد از وضعیت مالکیت فکری ارزشمند و سرمایه انسانی خود، ارزیابی لازم را داشته باشد (سازمان جهانی مالکیت معنوی ۲۰۰۲). این گونه توجه، ابزار رایجِ مورد استفاده در شرکت های خصوصی است که به عنوان ابزاری در سیاست گذاری عمومی، استفاده از آن در حال گسترش است. روش های مختلفی برای بررسی و ارزیابی مالکیت فکری وجود دارد؛ مثل محاسبه تعداد اختراعات ثبت شده، شناسایی صنایع فناوری فرهنگی که ممکن است منبع مالکیت فکری باشند، و تهیه فهرستی از مؤسسات تحقیقاتی و داده هایی درباره مبادلات صدور مجوز و عایدات حق امتیاز. همچنین باید توجه داشت که گرایش های موجود در حفاظت مالکیت فکری در افراد یا سازمان ها می تواند در طول زمان، اثرگذار باشد و آن را پیچیده تر کند. این که گرایش ها ی موجود در مورد مالکیت فکری با زمینه های مورد توجهِ اقتصادی و آموزشی مطابقت دارد یا خیر، باید بررسی بیش تری صورت پذیرد. این بررسی شامل داده ها و آمار در خصوص سرمایه گذاری های مشترک و سرمایه گذاری های صرفاً خارجی درگیر مالکیت فکری، صدور مجوز فناوری در مؤسسات تحقیقاتی، سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه، و ارزیابی گسترش سرمایه های انسانی نیز می شود (WIPO ۲۰۰۲).پس از آنکه هیئتی

به عنوان هیئت مشورتی با نظارت مدیریت، بررسی مالکیت فکری را انجام داد، یک طرح راهبردی و مکتوب درباره مالکیت فکری می تواند در توسعه و مدیریت مالکیت فکری، برای دوره زمانی خاصی، راهبردها را مشخص کند. این طرح راهبردی با بهره برداری از بررسی های انجام شده در خصوص مالکیت فکری، به موازات اینکه به عنوان یک طرح تجاری در شرکت خصوصی استفاده می شود، می تواند در سطح منطقه ای یا ملی برای توسعه و صدور سرمایه های انسانی و مالکیت فکری، شیوه ای نیز ارائه کند و ممکن است به شکل گزارش، توصیه نامه هیئت مشورتی، یا سندی تحلیلی باشد (WIPO ۲۰۰۲).

این طرح راهبردی مواردی از جمله اهداف، روش ها، عملیات، هزینه ها و منابع را مشخص می کند و با دیگر طرح های اقتصادی، آموزشی و سیاستگذاری مرتبط است. بسیاری از کشورها طرح های مالکیت فکری مستقل، طرح های اقتصادی با اجزای مالکیت فکری یا طرح های اساسی چندبعدی که مسائل آموزشی، فناوری و تجارت، مالکیت فکری و مالی را همسو می کنند تدوین کرده اند.

کشورهایی که در اجرای برنامه های توسعه و مدیریت مالکیت فکری موفق باشند، دسته بندی ها یا زمینه هایی را انتخاب می کنند که با نیازها و ظرفیت های جوامعشان سازگار باشد. این دسته بندی زمینه ها نیز ممکن است به منزله راهبردی برای محققان و شرکت ها به کار آید و آنها را به سرمایه گذاری و انجام تحقیقات در زمینه های خاص ترغیب کند. این کار موجب صرفه جویی در منابع پولی و مالی و نیروی انسانی و وقت آن ها می شود و از ظرفیت های بالقوه و بالفعل نیز استفاده بهینه می شود.

توقع می رود که نشر دیجیتالی در آینده نزدیک سهمی به مراتب بیش تر در درآمد اقتصادی داشته باشد. هم اکنون تعداد زیادی از ناشران و خالقان آثار، یک مدل تجاری تعریف شده دیجیتالی ندارند. در هنگام قیمت گذاری آثار الکترونیکی، استفاده هایی که در آینده ممکن است از اثر بشود را باید مطالعه کرد و در یک مدل تجاری گنجاند.

در پایان این نکته را به مدیران اطلاعاتی یادآوری می کنیم که تداوم اطلاعات بستگی به رعایت قوانین مالکیت فکری و روشی عملی برای مدیریتِ این قوانین دارد.
 
  
منابع
۱. آذرنگ، عبدالحسین. ۱۳۷۵. حق مؤلف. فصلنامه کتاب ۵(۳): ۱۶ ۲۶.
۲. آرمز، ویلیام وای. ۱۹۹۸. کتابخانه های دیجیتال. ترجمه زهیر حیاتی و هاجر ستوده. ۱۳۸۰. تهران: نشر کتابدار.
۳. از هابیل و قابیل تا جرایم رایانه ای: میزگرد بررسی لایحه جرایم رایانه ای. ۱۳۸۴. ماهنامه وب ۶۴ (مهر): ۷۶ ۸۰.
۴. پرل، بت. سی.، و ای. تی. کارنی. ۱۹۹۸. قوانین حق مؤلف و تأثیر آن بر اشاعه و دستیابی به مجلات الکترونیکی. ترجمه جواد بشیری. ۱۳۷۹. پیام کتابخانه ۳۷: ۲۶۴ ۲۵۷.
۵. خیرآبادی، ناهید. ۱۳۸۴. کپی رایت، رمز بقای صنعت نرم افزار. ماهنامه وب ۶۵ (آبان): ۷۸ ۷۹.
۶. سازمان جهانی مالکیت معنوی. ۲۰۰۲. مالکیت معنوی: ویژگی ها و کاربردها. ترجمه قاسم خدایاریان و نصرا... جهانگرد. ۱۳۸۴. تهران: شورای عالی اطلاع رسانی، دبیرخانه. www.takfa.ir (دسترسی در ۱۲/۹/۸۵)
۷. کاراندیش، نجمه. ۱۳۸۵. سیستمهای مدیریت دیجیتالی حقوق مؤلف. مجله الکترونیکی نما ۶(۲). http://www.irandoc.ac.ir/data/e_j/vol۶/karandish_abs.htm (دسترسی در ۱۲/۹/۸۵)
۸. کاستلز، مانوئل. ۱۹۹۹. عصر اطلاعات: اقتصاد، جامعه و فرهنگ. ترجمه احد علیقلیان و دیگران. ۱۳۸۰. ج. ۱. ظهور جامعه شبکه ای. تهران : طرح نو.
۹. مجلس شورای اسلامی. ۱۳۸۵. لایحه جرایم رایانه ای. تصویب کلیات آن در شور اول، پاییز ۱۳۸۵.
۱۰. مسعودی، علیرضا. ۱۳۸۴. حقوق نرم افزار از منظر شرعی و فقهی. ماهنامه وب ۶۵ (آبان):۸۰.
۱۱. Abah, A. L. ۲۰۰۴. Fair use, the first amendment, and the Digital Millennium Copyright Act (DMCA): a case for heightened judicial scrutiny? PhD. diss., University of south Carolina.
۱۲. Arunachalam, S. ۲۰۰۰. International collaboration in science: The case of India and China. The Web of Knowledge: A festschrift in honor of Eugene Garfield. B. Cronin and H. B. Atkins, Medford: Information Today Inc. Quoted in Chan, L., and S. Costa. ۲۰۰۵. Participation in the global knowledge commons: Challenges and opportunity for research dissemination in developing countries. New Library World ۱۰۶(۳/۴): ۱۴۱ ۱۶۳.
۱۳. Arunachalam, S. ۲۰۰۳. Information for research in developing countries information technology, a friend or Foe. International information and library review ۳۵(۲ ۴): ۱۳۳ ۱۴۷. Quoted in Chan, L., and S. Costa. ۲۰۰۵. Participation in the global knowledge commons: Challenges and opportunity for research dissemination in developing countries. New Library World ۱۰۶(۳/۴): ۱۴۱ ۱۶۳.
۱۴. Bing, Jon. ۱۹۹۷. Availability and copyright. IFLA Journal ۲۳(۴): ۲۶۶ ۲۶۹.
۱۵. Cornish, G. P. ۱۹۹۷. Electronic copyright management systems: dreams, nightmare or reality. IFLA journal ۲۳(۴): ۲۸۴ ۲۸۷.
۱۶. Crews, K. D. ۲۰۰۳. Copyright law & Graduate Research :New media, New rights & your New Dissertation. http://www.umi.com/umi/dissertations/copyright/ (accessed November ۱۶, ۲۰۰۶)
۱۷. Fraser, M. ۲۰۰۵. Copyright in the Digital age. three sessions CEO, CAL(Copyright Agency Limited).
۱۸. Kahn, R. and R. Wilensky. ۱۹۹۵. A framework for distributed digital object services. http://www.cnri.reston.va.us/home/cstr/arch/k w.html (accessed January ۲۰, ۲۰۰۵) نقل در آرمز، ویلیام وای. ۱۹۹۵. مفاهیم کلیدی معماری کتابخانه دیجیتالی. ترجمه اکرم عینی. ۱۳۸۴. مجله الکترونیکی نما، ۵ (۳).
۱۹. Kamens, T. E. ۲۰۰۴. Intellectual property policies in the digital age: who owns the course and does it matter? Thesis., University of Pennsylvania. http://repository.uppen.edu/dissertations/AAI۳۱۲۴۶۹۳ (accessed November ۱۶, ۲۰۰۶)
۲۰. Kim, Jong Woon. ۲۰۰۴. Three essays on the distribution of information goods. PhD thesis., Indiana University.
۲۱. Nimmer, M. B. and P. E. Geller. ۱۹۸۸. International Copyright: Law and practice. New York, NY: Mathew Bender Publications.
۲۲.Online Workshop series. ۲۰۰۵. The center for intellectual property at the University of Maryland, University College. http://www.umuc.edu/mkting/cip/cipWorkshops.html (accessed November ۱۶, ۲۰۰۶)
۲۳. Urs, S. R. ۲۰۰۴. Copyright, academic research and libraries: balancing the rights of stakeholders in the digital age. Program: Electronic library and Information Systems ۳۸(۳): ۲۰۱ ۲۰۷.
۲۴. World Intellectual Property Organization (WIPO))۲۰۰۲(. IP Assets Development and Management: A Key Element of Economic Development. WIPO Magazine (July/September, ۷ ۸ ۹). www.arbiter.wipo.int/wipo_magazine/en/pdf/۲۰۰۲/wipo_pub_۱۲۱_۲۰۰۲_۰۷ ۰۸ ۰۹.pdf (accessed November ۱۶, ۲۰۰۶)
پی نوشت ها
۱. On line
۲. King
۳. Smith
۴. Medline معتبرترین نمایه نامه پزشکی دنیا است که توسط کتابخانه ملی پزشکی آمریکا منتشر می گردد.
۵. Arunachalam
۶. وزارت علوم، تحقیقات، فناوری. شورای پژوهش های علمی کشور/ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور – سند چشم انداز ۲۰ ساله کشور
۷. Association of Southeast Asian Nations (ASEAN)
۸. در دنیای امروز مفاهیم، اصطلاحات و نظریه های اقتصاد اطلاعات بر تمام جریان های تولید و توزیع اطلاعات در اینترنت سایه افکنده. به طور مثال کاربر یا مشتری را consumer یا مصرف کننده اطلاعات می دانند، حال به هر شکل که بخواهد از اطلاعات بهره ببرد یا حتی بهره نبرد و آن را دور بریزد!
۹. open access
۱۰. print on demand
۱۱. file transfer protocol (ftp)
۱۲. World Wide Web (WWW)
۱۳. server
۱۴. client
۱۵ .Hypertext Transfer Protocol (www)
۱۶. Libel: (حقوقی) هتک حرمت کردن، چیزی را به دروغ نسبت دادن به اثر نویسنده یا هنرمندی خاص (باطنی ۱۳۸۲).
۱۷. Kahn
۱۸. Wilensky
۱۹. fact based
۲۰. facts
۲۱. patents
۲۲. Entertainment
۲۳. ECMS (Electronic Copyright Management Systems)
۲۴. Digital Rights Management (DRM)
۲۵. Encryption
۲۶. Metadata
۲۷.Watermarks
۲۸. Technological Protection Measures (TPM)
۲۹. License based digital right management services
۳۰. Granularity
۳۱. E.books
۳۲. portable document format (Pdf)
۳۳. currency
۳۴. pay per view
۳۵. non exclusive
۳۶. Copyright Agency Limited 
 
 
   فصلنامه علوم اطلاع رسانی 

  بر گرفته از مقالات ارسالی به آفتاب 
 
 
 





نظرات کاربران

کاربر گرامی
پیام شما بعد از تایید مدیریت در این صفحه نمایش داده خواهد شد

نام*

پست الکترونیکی*

نظر*

: عبارت زیر را وارد کنید*


CAPTCHA

تبلیغات