1389-11-23 17:9:12
سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST : گامی بلند در راستای تحقق اهداف طرحهای ابرداده ای

سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST : گامی بلند در راستای تحقق اهداف طرحهای ابرداده ای  
 ظهور و شیوع سیل آسای منابع الکترونیکی بر روی وب، مشکلاتی را عاید کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی ساخته است، از جمله اینکه چگونه این منابع را توصیف و دستیابی موضوعی به آنها را فراهم کنند تا از این طریق کشف و بازیابی آنها را تسهیل نمایند.  
  
  


 علی اکبر خاصه


  
  
سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST : گامی بلند در راستای تحقق اهداف طرحهای ابرداده ای   
 ظهور و شیوع سیل آسای منابع الکترونیکی بر روی وب، مشکلاتی را عاید کتابداران و متخصصان اطلاع رسانی ساخته است، از جمله اینکه چگونه این منابع را توصیف و دستیابی موضوعی به آنها را فراهم کنند تا از این طریق کشف و بازیابی آنها را تسهیل نمایند. گذشت زمان نشان داده است کارایی سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره در محیطهای الکترونیکی، محدود و تا حدودی غیرممکن می نماید. از این رو، تهیه طرحی که حاوی سرعنوانهایی غنی، ساده، قابل فهم و مهم تر از همه منطبق با محیط الکترونیکی باشد، می تواند مفید واقع شود.

این مقاله به معرفی و بررسی سرعنوانهای FAST (اصطلاحگان موضوعی ـ چهریزه ای) می پردازد که برای سازماندهی،کشف، و بازیابی اطلاعات در قرن ۲۱ تدوین شده است و مبتنی بر واژگان کنترل شده LCSH بوده ولی چهریزه ای تر و دارای پس همارایی بیشتری است.

● مقدمه

بدون شک، سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره (LCSH)[۲] یکی از جامع ترین و پراستفاده ترین واژگان موضوعی موجود در جهان در قرن اخیر بوده "و به عنوان مهم ترین ابزار بازیابی موضوعی در فهرست کتابخانه ها به شمار می روند"(۱). این سرعنوانها که پیش همارا بوده و از نظمی سلسله مراتبی پیروی می نماید، بهترین نوع سازماندهی در محیط نشر سنتی را که استفاده از واژگانی کنترل شده است، فراهم می آورد. لیکن با ورود به قرن ۲۱ و ظهور محیط نشر الکترونیکی، استفاده از سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره و تطبیق آن با طرحهای ابرداده ای مشکلاتی را بر سر راه فهرستنویسان و کاربران قرار داده است. از این رو نیاز به واژگانی پس همارا و دارای قواعد آسان که به نوعی سازگار با محیط الکترونیکی باشد، احساس می شود.

● سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره

بیش از یک قرن است که کتابداران برای سازماندهی منابع کتابخانه، از LCSH استفاده می کنند. اما گذشته از مزایایش،که بدانها اشاره خواهد شد، این سرعنوانها معایبی نیز دارند.

دشواری LCSH به طور نسبتاً زیادی استفاده از آن را در محیطی فراتر از محیط فهرستنویسی سنتی محدود می نماید. واژگان موضوعی کتابخانه کنگره، مخصوص برگه های فهرستنویسی طراحی شده اند. به همین دلیل، در چنین محیطی کارایی دارند. به خاطر محدودیت فضای فهرستبرگه (۵/۷ در ۵/۱۲ سانتی متر) و همچنین نیاز هر سرعنوان به یک برگه جدید، تعداد سرعنوانهایی که به یک مدرک اختصاص می یابد، بشدت محدود نگه داشته می شود(۲). مورد دیگر، ناکارایی واژگان پیش همارا در محیط الکترونیکی است. با در نظر گرفتن ویژگیهای موتورهای کاوش و همچنین ماهیت بازیابی منابع الکترونیکی، بخصوص از نظر فقدان قابلیت تطبیق جستجو و مرور پیوسته (۱یوند دار)، و کمبود کارکنان مجرب، استفاده از واژگانی پس همارا به جای پیش همارا در چنین محیطی، بهتر به نظر می رسد(۳). پس همارایی، ایجاد سرعنوانهای موضوعی و کنترل مستند را برای فهرستنویسان تسهیل و از طرف دیگر فهم و استفاد از آن را برای کاربران ساده تر می نماید.

علاوه بر این، هر چند LCSH پیش همارا می باشد، ولی از آن به یک واژگان پیش همارای واقعی یاد نمی شود زیرا بسیاری از سرعنوانهای مجاز وارد بایگانی مستند LCSH نشده اند و فهرستنویس باید بسیاری از سرعنوانها را خود بسازد و تنها از بخشی از سرعنوانها به صورت آماده استفاده می کند. سرعنوانهای نمونه[۳]، تقسیمات فرعی عام[۴] (که فقط به تعداد محدودی از سرعنوانها متصل می شوند)، و تقسیمهای فرعی چندگانه[۵] دلیلی بر این مدعاست.

از طر ف دیگر، این درست است که LCSH از نظر واژگان معنایی (سمنتیک) غنی است، ولی از لحاظ ترکیبی (سینتکس)" نه تنها قواعد سرعنوان سازی آن پیچیده است، بلکه استفاده از آنها آگاهی و تجربه وافری را می طلبد زیرا هیچ قانون دقیقی مشخص نمی کند که مثلاً کدام یک از تقسیمهای فرعی عام برای سرعنوان بخصوصی مناسب می باشند" (۴) و این امر استفاده از آن را در محیطی فراتر از محیط سنتی، با چالش روبرو می نماید.

● سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای FAST[۶]

با رشد چشمگیر منابع الکترونیکی و ظهور طرحهای متعدد ابرداده ای ضرورت وجود نوعی روش دستیابی موضوعی که قابلیت سازماندهی حجم بالایی از مواد را بدون متحمل شدن زمان و هزینه های بالایی که برای مواد کتابخانه ای سنتی صرف می شد، ایجاب کرد. بهمین دلیل، تیمی متشکل از دفتر پژوهش «ای سی ال سی» با حمایت کتابخانه کنگره و انجمن کتابداران آمریکا برای طراحی نوعی واژگان موضوعی که دستیابی به پیشینه های طرحهای ابرداده ای، بخصوص طرح ابرداده ای «مارک۲۱» و «دوبلین کور» را ممکن سازد، به وجود آمد. این طرح باید از قابلیتهای زیر برخوردار باشد:

الف) از نظر ساختار و ترکیب ساده باشد.

ب) برای غیرفهرستنویسان در محیطهای غیرکتابخانه ای قابل استفاده باشد.

ج) نقاط دستیابی بهینه ای فراهم آورد.

د) قابلیت میانکنش پذیری معنایی داشته باشد. زیرا"میانکنش پذیری معنایی باعث همسوسازی واژگان استفاده شده در رشته های موضوعی مختلف می شود، به طوری که کاربران بتوانند از طریق طرحهای ابرداده ای مختلف به واژه مورد نظر برسند"(۳). این امر کاربران را قادر می سازد تا از طریق مرزهای (طبقه های) موضوعی نظام یافته جستجو نمایند.

ه) سازگار با مارک، دوبلین کور، و سایر طرحهای ابرداده ای مشهور باشد.

و) نگهداری و حفاظت آن آسان و در محیط کنترل مستند خودکار و آلایش[۷] رایانه ای قابل جرح و تعدیل باشد. (۴) برای رسیدن به این اهداف، سه انتخاب وجود داشت:

۱) استفاده از یک طرح آماده موجود: که چنانکه گفته شد، پرکاربردترین طرح آماده موجود، LCSH، فاقد برخی از این امکانات است.

۲) طراحی یک واژگان موضوعی جدید که هم از نظر زمانی و هم از نظر مالی مقرون به صرفه نیست.

۳) انجام تعدیلات در یک طرح آماده و تطبیق دادن آن با اهداف برشمرده: LCSH از نظر معنایی در محیط الکترونیکی قابل استفاده است ولی از نظر ترکیبی چنین قابلیتی ندارد. به همین دلیل، با برگرفتن ساختار معنایی( واژگان) LCSH از یک سو انجام تغییراتی بنیادین در ساختار ترکیبی آن و از سوی دیگر طرحی به نام FAST به وجود آمد که مقدمات نیل به اهداف ذکر شده را فراهم می آورد. پس "FAST نسخه ساده شده LCSH است که استفاده از آن برای فهرستنویس راحت تر بوده و در سیستمهای کتابخانه ای امروز به طور مؤثرتری قابل کنترل و پالایش است "(۵) شایان ذکر است، در FAST به خاطر رعایت سادگی و میانکنش پذیری، از روش پس همارا استفاده شده است زیرا سازگاری بیشتری با نظامهای بازیابی خودکار دارد. همچنین، نیل به هدف اصلی دوبلین کور را که "ارائه الگویی ساده و منعطف از ابرداده برای بهبود جستجوی منابع" (۶) است ممکن می سازد تا هم برای غیرفهرستنویسان و هم برای افرادی که در مدلهای قبلی توصیف یا بازیابی منابع مجرب بودند، قابل استفاده باشد.

با در نظر گرفتن موارد بالا، طرح FAST به قرار ذیل می باشد:

۱.دارای واژگان کنترل شده ای است که بر خلاف LCSH همگی (نه اکثر آنها ) وارد بایگانی مستند شده اند. (البته سرعنوانهایی که دارای مقادیر عددی هستند ـ چهریزه زمانی ـ از این قاعده مستثنی می باشند.)

۲) مبتنی بر واژگان LCSH است.

۳) برای محیط پیوسته طراحی شده است.

۴) دارای واژگان چهریزه ای پس هماراست.

۵) قابل استفاده توسط افرادی با حداقل آموزش و تجربه است.

۶) سازگار با کنترل مستند خودکار است. (۲)

همان طور که گفتیم FAST ازLCSH مشتق شده است. استفاده ازLCSH امکانات ذیل را برای FAST به ارمغان می آورد:

الف) دارای واژگانی غنی است که همه نواحی موضوعی را تحت پوشش قرار می دهد.

ب) بزرگترین واژگان عمومی نمایه سازی به زبان انگلیسی است.

ج) از نظر مترادفات و هم املاها کنترل شده است.

د) دارای نظام ارجاعات مفیدی در بین اصطلاحات است.

ه) نوعی واژگان کنترل شده بالقوه جهانی است و در بسیاری از کشورهای مختلف جهان ترجمه شده و یا به عنوان الگویی برای توسعه نظامهای سرعنوانی موضوعی، مورد اقتباس قرار گرفته است.

و) با داده های موضوعی موجود در پیشینه های مارک سازگار است.

ز) تبدیل خودکار آن به طرحی جدید که دارای همان واژگان باشد امکان پذیر است (تمام واژگان موجود در LCSH را می توان به سرعنوانهای موضوعی FAST تبدیل نمود).

ح) هزینه حفظ و نگهداری طرح جدید به حداقل خواهد رسید، زیرا اکثر تغییرات آتی وارد آمده بر LCSH را می توان به طور خودکار در طرح جدید نیز وارد نمود (۷).

علاوه بر اینها LCSH واژگان کنترل شده استانداردی دارد که به طور وسیع در کتابخانه ها مورد استفاده قرار گرفته و در میلیونها پیشینه کتابشناختی وارد شده است. واژگان کنترل شده باعث کنترل مترادفات و هم املاها، نشان دادن رابطه بین اصطلاحات، بازیابی با مانعیت بالا، و انجام جستجوهای گسترده (عام) می شود (۳).

همچنین LCSH تاریخچه ای طولانی و مستند دارد و از همه مهم تر از جانب کتابخانه کنگره به خوبی حمایت می شود. دیگر اینکه "از جمله طرحهای رمزگذاری است که استفاده از آن برای توصیف عناصر ابرداده ای دوبلین کور، توصیه شده است. (۸)

● چهریزه ها

مهم ترین تفاوت سرعنوانهای FAST باLCSH در چهریزه ای بودن آن است. چنانچه معنا (واژگان اصطلاحنامه ای) را از ترکیب (سرعنوان سازی) جدا نماییم، با مجزاسازی عناصر غیرموضوعی (جغرافیایی، زمانی و شکلی) می توانیم طرحی با ساختار ترکیبی ساده ایجاد کنیم. واژگان کنترل شده چهریزه ای یعنی نظامی که در آن اصطلاحات مجزا در طبقات یا چهریزه های کاملاً مجزایی قرار گیرند و به اعمال پیش همارایی و پس همارایی قادر خواهد بود (۳).

سرعنوانهای FAST متشکل از هشت چهریزه می باشند: موضوعی،[۸] جغرافیایی،[۹] اشخاص،[۱۰] تنالگانی،[۱۱] شکلی،[۱۲] زمانی،[۱۳] عنوانهای قراردادی،[۱۴] و جلساتی[۱۵]."همه چهریزه ها کنترل شده است، به جز چهریزه زمانی که فرد در به کار بردن تاریخ دقیق و موجز، مختار است"(۹). همچنین به استثنای چهریزه زمانی، تمامی سرعنوانهای FAST به طور کامل در بایگانی مستند آن وارد می شوند. چهریزه های اشخاص و تنالگانها منوط به استفاده در موضوعات هستند و مدخلهای نام/عنوان را شامل نمی شوند. همچنین، ایجاد چهریزه های عنوانهای قراردادی و جلسات، جزو مراحل بعدی عملیات است.

در بایگانی مستند FAST از قالب مارک۲۱ استفاده می شود؛ البته با انجام تغییراتی جزئی در آن. اساس ایجاد و ورود سرعنوانها به بایگانی مستند، پشتوانه انتشاراتی آنهاست. به طور نظری،تعداد نامحدودی از سرعنوانهای مجاز برای ورود به بایگانی مستند وجود دارد. پرواضح است، بسیاری از این ترکیبات هرگز ایجاد نخواهد شد و همچنین ایجاد بسیاری از آنها غیر منطقی به نظر می رسد. از این رو، ایجاد سرعنوانها برای همه ترکیبات (روابط) محتمل، غیرضروری و غیرممکن است.

ورود سرعنوانهای FAST به بایگانی مستند را استفاده یا عدم استفاده آنها در پایگاه WorldCat، که شامل همه سرعنوانهای اختصاص یافته توسط LC است، مشخص می نماید. سرعنوانهایی که تاکنون واردWorldCat نشده اند وارد بایگانی مستند FAST نیز نخواهند شد، هر چند مجاز باشند.

در FAST استفاده از تقسیمهای فرعی و همچنین ساختار سلسله مراتبی LCSH حفظ شده است.تفاوت آن با LCSH در این است که در سرعنوانهای FAST تقسیمهای فرعی باید از همان نوع چهریزه ای که به آن متصل می شوند، باشد. مثلاً تقسیمات فرعی موضوعی می توانند فقط ذیل سرعنوانهای موضوعی وارد شوند؛ و یا در زیر سرعنوانهای جغرافیایی فقط می توان از تقسیمهای فرعی جغرافیایی استفاده کرد. بنابراین در سرعنوانهای FAST دیگر سرعنوانهایی از نوع زیر نخواهیم یافت:

Iran History to ۱۳۰۰

Pets and Travel Guidebooks

Blood banks Italy Florence

حال به بررسی چهریزه ها می پردازیم:

▪ چهریزه موضوعی

سرعنوانهای چهریزه موضوعی در FAST متشکل از سرعنوانهای اصلی همراه با تقسیمهای موضوعی مناسب می باشند. این سرعنوانها شباهت بسیار زیادی به سرعنوانهای موضوعی وارد شده در LCSH دارند، با این تفاوت که در FAST همه تقسیمهای فرعی موضوعی عام به شکل آماده و همچنین همه تقسیمهای فرعی چندگانه به شکل گسترش یافته وجود دارند. مثلاً به جای

Love Religious aspects Buddhism,[Christianity,etc.]

تمامی مذاهب را به شکل آماده خواهیم داشت:

Love Religious aspects Buddhism

Love Religious aspects Christianity

Love Religiuos aspects Islam

Love Religious aspects Hinduism

etc.

البته، به شرطی که هر یک از این مذاهب در WorldCat استفاده شده باشند. پس برای هر مذهب شناخته شده این سرعنوانها وارد بایگانی مستند نخواهند شد، بلکه برای مذاهبی که حداقل یک بار در WorldCat وارد شده باشند، وجود دارد.

در مارک، برای چهریزه موضوعی منطقه "۱۵۰" اختصاص یافته است. بایگانی مستند موضوعیMARC۲۱ FAST برای Sailing Safety measures این گونه خواهد بود:

۰۰۱ fst۰۱۶۷۰۵۱۷

۰۰۳ OCoLC

۰۰۵ ۲۰۰۲۱۲۰۹۱۴۱۶۰۳.۰

۰۰۸ ۰۲۱۲۰۹nneanz||babn n ana d

۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast

۱۵۰ Sailing Safety measures

۶۸۸ LC usage ۷ (۱۹۹۹)

۶۸۸ WC usage ۲۵ (۱۹۹۹)

۷۵۰ ۰ Sailing $۰(DLC)sh ۸۵۱۱۶۵۳۲

▪ چهریزه جغرافیایی

چهریزه جغرافیایی، شامل تمامی نامهای جغرافیایی می شود. در چهریزه جغرافیایی FAST به جای نظم مستقیم (Shiraz(Iran)) از نظم غیرمستقیم(Iran(Shiraz)) استفاده می شود.

اولین سطح نامهای جغرافیایی موجود در چهریزه جغرافیایی FAST بسیار محدودتر از LCSH است زیرا آنها از جدول کدهای نواحی جغرافیایی[۱۶] اقتباس می شوند. استفاده از این جدول ساختاری سلسله مراتبی به سرعنوانها می بخشد. همچنین، می تواند باعث محدودکردن جستجو شود.

جدول کدهای نواحی جغرافیایی شامل سیاهه ای از نواحی جغرافیایی است. هدف از ایجاد چنین سیاهه ای این است که به مکانهای منعکس شده در سرعنوانهای موضوعی که به یک مورد[۱۷] اختصاص یافته اند، اجازه می دهد تا از طریق کدهایی که در مارک برای آن مورد موجود است، نشان داده شوند (۱۰).

ساختار کدها از سه سطح تشکیل شده است. اولین سطح، کد تک حرفی اختصاص یافته به هر قاره است. دومین سطح، شامل نواحی و مرزهای سیاسی ملتهایی است که در یکی از کدهای نواحی سطح اول قرار دارند. در این سطح، از کد دو حرفی برای نشان دادن کشور و از کد سه حرفی برای نشان دادن منطقه ای در یک کشور استفاده می شود. سومین سطح بیانگر اولین تقسیمهای سیاسی داخل کشورهاست. در بین سطوح نیز از علامت " ـ " استفاده می شود. مثلاً:

Europe United Kingdom Scotland برای [e uk st] North America United States Kentaki بـرای [n us ky] سرعنوانهای چهریزه جغرافیایی در منطقه "۱۵۱" مارک وارد می شوند و کدهای نواحی جغرافیایی نیز در منطقه "۰۴۳". مثلاً:

۰۰۱ ۲۱۳۰۶۷۵

۰۰۳ OCoLC

۰۰۵ ۲۰۰۴۰۵۱۲۱۶۰۲۴۵.۰

۰۰۸ ۰۴۰۵۱۲nneanz||babn n ana d

۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast

۰۴۳ n us ak

۱۵۱ Alaska Rowan Bay (Bay)

۶۷۰ GNIS, Feb. ۱۰, ۲۰۰۴ (Rowan Bay; bay;

۷ mi. N of Tebenkof Bay, on W

coast of Kuiu I., Alex. Arch.; Wrangell

Petersburg Census Area, Alaska;

۵۶?۴۰&#۰۳۹;۰۲" N, ۱۳۴?۱۴&#۰۳۹;۳۴" W; another

Rowan Bay, pop. place in Wrangell Petersburg Census Area)

۷۵۱ ۰ Rowan Bay (Alaska : Bay) $۰ (DLC)sh۲۰۰۴۰۰۵۰۹۰

▪ چهریزه شکلی

هنگامی که قالب مارک توسعه یافت، هیچ کد منطقه فرعی مجزایی برای شناسایی تقسیمهای فرعی شکلی اختصاص نیافته بود و هر دوی تقسیمهای فرعی شکلی و موضوعی در یک طبقه تقسیمهای فرعی کلی (عام) قرار می گرفتند. سپس قرار شد از منطقه فرعی برای تقسیمهای فرعی شکلی استفاده کنند(۱۱).

در سرعنوانهای FAST تقسیمهای فرعی شکلی به عنوان واحد و چهریزه مجزایی در نظر گرفته می شوند و به طور کامل از تقسیمهای فرعی کلی[۱۸] (x$) مجزا می باشند. درFAST MARC ۲۱ از منطقه "۱۵۵" برای چهریزه شکلی استفاده می شود (که همان بخشTypeدر قالب دوبلین کور است). چهریزه شکلی شامل همه تقسیمات فرعی شکلی می شود. به همین جهت"بسیاری از سرعنوانهای شکلی موجود در FAST از طریق اقتباس تقسیمات فرعی شکلی از بایگانی مستند LCSH حاصل آمده اند"(۴).

همه سرعنوانهای شکلی نیز به مانند چهریزه های موضوعی و جغرافیایی وارد بایگانی مستند FAST می شوند:

۰۰۱ fst۰۰۷۸۶۶۵۲

۰۰۳ OCoLC

۰۰۵ ۲۰۰۴۰۹۲۰۱۲۱۳۱۹.۰

۰۰۸ ۰۴۰۶۰۹nneanz||babn n ana d

۰۴۰ OCoLC eng OCoLC fast

۱۵۵ Guidebooks

۴۵۵ Guides

۴۵۵ Identification

۴۵۵ Outdoor books

۶۸۸ LC usage ۶۹,۸۴۲ (۲۰۰۴)

۶۸۸ WC usage ۳۳۵,۱۲۹ (۲۰۰۴)

۷۸۵ ۰ Guidebooks $۰ (DLC) sh ۹۹۰۰۱۲۹۷

▪ چهریزه زمانی

در سرعنوانهای FAST همه سرعنوانهای زمانی (دوره های) یا به شکل تاریخ عددی مجزا و یا به شکل گستره تاریخی بیان می شوند. در مواردی که در LCSH تاریخ به صورت قرن آمده است (مثلاً قرن ۲۰) در اینجا بصورت گستره تاریخی آمده است (مثلاً۱۹۹۹ ۱۹۰۰). همچنین، دوره های زمانی مربوط به عصرهای زمین شناسی, هم به صورت تاریخ, و هم به شکل نام دوره می آیند (۲) مثلاً دوره کامبرین به شکل

From ۵۰۰ to ۵۷۰ millions years ago[Cambrian]

خواهد آمد. تنها استثنایی که در اینجا وجود دارد، شامل سرعنوانهایی زمانی است که در بایکالنی مستند به عنوان سرعنوانهای موضوعی وارد شده باشند که در این صورت آنها به عنوان سرعنوانهای موضوعی در نظر گرفته خواهند شد نه زمانی. مثلاً یک چهریزه موضوعی در FAST ممکن است چنین باشد:

History Wars of the Huguenots,۱۵۶۲ ۱۵۹۸

چنانکه قبلاً نیز اشاره شد، چهریزه زمانی به شکل آماده وجود ندارد و باید ساخته شود. همچنین، منطقه "۱۴۸" در مارک و دوره[۱۹] در دوبلین کور برای چهریزه زمانی در نظر گرفته شده است.

چند مثال از چهریزه زمانی:

۱)۱۹۴۵

۲) ۱۹۴۲ ۱۹۴۵

۳) Since ۱۹۸۶

▪ چهریزه نامها (اسامی افراد و تنالگانها)

چهریزه های اسامی افراد و تنالگانها نیز همچون چهریزه موضوعی، شباهت زیادی به سرعنوانهای نام وارد شده به بایگانی مستند LC دارند و حتی در بسیاری از موارد، دقیقاً یکسان است.

مثلاً سرعنوانهای اشخاص بدین شکل:

Woodward, Bob

Dewey, Melville, ۱۸۵۱ ۱۹۳۱

Kennedy family

Edward II, King of England, ۱۲۸۴ ۱۳۲۷

و سرعنوانهای تنالگانی به شکل زیر خواهد بود:

OCLC

United States. Coast Guard

National Library of Australia

دو شرط اساسی برای وارد شدن یک نام به بایگانی مستند FAST عبارت است از:

۱) سرعنوانهای اسامی که در پیشینه های کتابشناختی وجود دارند، باید در بایگانی اسامیLC نیز وجود داشته باشند.

۲) سرعنوانهای اسامی باید حداقل یک بار به عنوان سرعنوانهای موضوعی مورد استفاده قرار گرفته شده باشند.

منطقه "۱۰۰" در بایگانی مستند FAST مارک ۲۱ برای اسامی اشخاص و منطقه "۱۱۰" برای نام تنالگانها در نظر گرفته شده است.

به طور کلی و با در نظر گرفتن همه چهریزه ها، یک تفاوت اساسی میان بایگانی مستند LCSH و بایگانی مستند FAST وجود دارد: در LCSH "اکثر" سرعنوانها وارد بایگانی مستند شده اند، ولی بسیاری از سرعنوانهای وارد شده توسط فهرستنویسان و بر اساس قواعد موجود ترکیب شده اند (بر اساس قواعد ترکیبی بوجود آمده اند)، اما در FAST "همه"سرعنوانها (به جز سرعنوانهای زمانی) وارد بایگانی مستند می شوند و فقط سرعنوانهای وارد شده می توانند اختصاص یابند (۱۲).

در مرحله معتبرسازی،[۲۰] بایگانی حاوی همه سرعنوانهای موضوعی و جغرافیایی واحد LCSH که از پایگاه WorldCat «ا سی ال سی» استخراج شده بودند، ایجاد شد. این بایگانی حاوی ۶۹۱۲۹۸۰ سرعنوان واحد موضوعی و ۱۴۷۱۰۲۳ سرعنوان جغرافیایی بود که بیانگر بالغ بر ۵۰ میلیون سرعنوان موضوعی منفرد اختصاص یافته در پیشینه های مارک بود. سپس این سرعنوانها در چهریزه ها وارد شدند تا نسخه اولیه چهریزه های موضوعی, جغرافیایی, زمانی, و شکلی FAST ایجاد شود (۴).

مثلاً سه سرعنوان :

American loyalists England

United States History Revolution, ۱۷۷۵ ۱۷۸۳ Biography

Secret Services Great Britain

تبدیل شدند به:

۶۴۸ ۱۷۷۵ ۱۷۸۳

۶۵۰ American loyalists

۶۵۰ Revolution

۶۵۰ Secret services

۶۵۱ England

۶۵۱ united states

۶۵۱ Great Britain

۶۵۵ Biography

۶۵۵ History

شایان ذکر است، در قالب مارک ۲۱:

▪ =تقسیمهای فرعی شکلی

▪ =تقسیمهای فرعی موضوعی

▪ =تقسیمهای فرعی زمانی

▪ =تقسیمهای فرعی جغرافیایی است.

سپس از چندین الگوریتم برای معتبر سازی خودکار سرعنوانها استفاده شد و مجموعه اولیه سرعنوانها مورد بازبینی دقیقی قرار گرفت تا تعداد مدخلهای اشتباه به حداقل برسد و از فهرست خارج شود. باقیمانده مدخلها به عنوان سرعنوانهای FAST وارد بایگانی مستند شدند.

آخرین مرحله بعد از ایجاد سرعنوانهای FAST، تهیه پیشینه مستند برای هر یک از سرعنوانهای وارد شده، بود.در این مرحله برای ایجاد بایگانی مستند, قالب مارک۲۱, به خاطر عمومیت داشتن و رایج بودنش انتخاب شد.این قالب بسیار جامع است و اگر همه ملزومات FAST را رفع نکند، لااقل اکثر آنها را رفع خواهد نمود.

علاوه بر این, یک طر ح پیشنهادی برای انجام برخی تعدیلها در مارک ۲۱ تسلیم کمیته اطلاعات کتابشناختی ماشین خوان (MARBI) که مسئول تدوین استانداردهای اطلاعات کتابشناختی ماشین خوان است، شد (۱۳) پیگیری امر، به اضافه شدن منطقه هایی به قالب مارک۲۱ منجر شد تا ملزومات خاص سرعنوانهای چهریزه ای FAST رفع شود.

● مزایا و معایب FAST

از مزیتهای FAST می توان به نکات زیر اشاره کرد:

الف)ساختار ترکیبی ساده ای دارد.

ب) یک روش ترتیبی برای فراهم کردن سطوح مختلف ارائه موضوعی است.

ج) با مدلهای مختلف بازیابی سازگار است.

د) قابلیت سازگاری با بازیابی و نمایه سازی پیش همارا و پس همارا را دارد.

ه) برای نمایه سازی رایانه ای مناسب تر است.

و) کنترل مستند رایانه ای را تسهیل می نماید.

ز) حفظ و نگهداری آن راحت تر و مقرون به صرفه تر است.

ح) چهریزه ها مستقل از یکدیگرند.

ط) منبع خوبی برای فهرستهای انتخاب(pick lists) است(۱۲).

FAST نیز همچون هر طرح دیگری معایبی دارد که گذشت زمان و استفاده های آتی، آنها را آشکار خواهد ساخت. مهم ترین موردی که می توان از آن به عنوان نقطه ضعف FAST یاد کرد، این است که هرچند FAST دارای ساختاری سلسله مراتبی است، ولی این سلسله مراتب محدود به درون هر چهریزه می شود؛ یعنی تقسیمهای جغرافیایی فرعی فقط می توانند زیر سرعنوانهای جغرافیایی وارد شوند و....

همچنین"سلسله مراتب موجود در پیشینه های FAST ممکن است دارای تناقض درونی باشد"(۱۴) و در تخصیص برخی سرعنوانها به برخی از چهریزه ها ممکن است ابهام وجود داشته باشد. به عبارت دیگر، هرچند تعلق بسیاری از اصطلاحات به چهریزه ها کاملاً مشخص است ولی بسیاری از اصطلاحات ممکن است به بیش از یک چهریزه تعلق یابند؛ مثلاً اصطلاحی مانند Texts می تواند هم در چهریزه شکلی و هم در چهریزه موضوعی قرار گیرد و یا حتی تقسیمی فرعی مانند Periodicals می تواند گاهی اوقات به عنوان تقسیم فرعی موضوعی در نظر گرفته شود نه شکلی. به عنوان مثال، این تقسیم در سرعنوان زیر، موضوعی است نه شکلی:

Academic achievement Periodicals Indexes

زیرا این سرعنوان مبیّن نمایه ای برای یک مجله در موردacademic achievement است.

● نتیجه گیری

هر چند FAST دارای قواعد ساختار ترکیبی ساده تر از LCSH است, به کارکنان مجرب نیاز ندارد و می تواند کار بازیابی را هم از نظر دقت و هم از نظر ویژگی، بهینه نماید. ولی این نوع سرعنوانها منحصراً برای محیطی الکترونیکی طراحی شده اند و قابلیت کارایی در محیط سنتی را ندارند."کتابهای چاپی همچنان در ارقامی نجومی تولید شده و به دلیل اشتیاق بسیاری از خوانندگان به مطالعه چنین کتابهایی، نمی توان انتظار ناپدیدی آنها (و در نتیجه فنای LCSH ( را در آینده ای نزدیک داشت (۱۵). از طرفی، همان طور که گفته شد، پایه اصلی و اولیه FAST سرعنوانهای موضوعی گنکره بوده است و نمی توان از آن به عنوان طرحی کاملاً جدید یاد کرد. مثلاً می توان آن را LCSH II و یا LCFSH (سرعنوانهای موضوعی ـ چهریزه ای کتابخانه کنگره آمریکا) نامید.

این دو طرح (LCSH و FAST) که هر یک برای محیط خاصی به وجود آمده اند، همچون دوقلوهایی می مانند که غیر همسان بوده ولی دارای یک ریشه هستند. بقای یکی مستلزم فنای دیگری نیست و بهترین گزینه، همزیستی مسالمت آمیز آنهاست.
  
 
 
  منابع
۱. Chan, Lois M., and Theodora Hodges.”Entering the Millennium: A New Century for LCSH”. Cataloging & Classification Quarterly, vol ۲۹, No. ۱/۲ p.۲۲۵
۲. Dean, Rebecca J.”FAST : Development of Simplified Headings for Metadata” Internet Cataloging, vol ۴,No. ۱/۲ pp. ۳۵ ۴۷
۳. Chan, Lois M. “Subjact Vocabulary for Web Resources”. Retrieved March ۲۰, ۲۰۰۵ from: http://www.caslin.cz:۷۷۷۷/caslin۰۱/sbornik/subjectvoc.html
۴. O`Neil, E., and Lois Mai Chan “FAST(Faceted Application of Subject Terminology): A Simplified LCSH based Vocabulary” World Library & Information Congress: ۶۹th IFLA General Conference & council, ۱ ۹ August ۲۰۰۳, Berlin. Retrieved Apr ۰۵, ۲۰۰۵ from :
http;//www.ifla.org/IV/ifla۶۹/papers/۰۱۰e ONeil Mai Chan.pdf
۵. “Holy Cross, Batman! It`s a Netsl!” Week End Review. Vol ۱۴,No.۲۸(Apr ۱۵,۲۰۰۵)
۶.تیلور،آرلین،جی. (۱۳۸۱). سازماندهی اطلاعات.ترجمه محمد حسین دیانی.مشهد:کتابخانه رایانه ای، ص۱۲۰
۷. Subject Data in the Metadata Record Recommendations and Rationale: A Report from the ALCTS/SAC/Subcommittee on Metadata and Subject Analysis.(July ۱۹۹۹). Retrieved Apr ۱۰ ۲۰۰۵ from:
http://www.govst.edu/users/gddcasey/sac/Matadata Report.html
۸. Vizine Goetz, D., et al “Vocabulary Mapping for Terminology Services” Journal of Digital Information.vol ۴,No. ۴ .Retrieved May ۲۵, ۲۰۰۵ from:
http:/jodi.ecs.soton.ac.uk/Articles/v۰۴/i۰۴/Vizine Goetz/
۹. Riemer,John."Dublin Core Presentation(Part ۳)"Catalogers group Minutes. Vol. ۱,No.۱(۲۰۰۱).Retrieved May ۲۵, ۲۰۰۵ from:
http://www.library.ucla.edu/libraries/cataloging/catgroup/catgroup۰۱Novo۱.pdf
۱۰. Library of Congress,Network development and MARC Standards Office.MARC Code List for Geographic Areas Retrieved May ۱۶, ۲۰۰۵ from:
http://www.loc.gov/maec/geoareas/gacshome.html
۱۱. O`Neil, Edward T., et al."Form Subdivisions: their Identification and Use in LCSH".۲۰۰۱.Library Resources and Technical Services.vol ۴۵,No. ۴:۱۸۷ ۱۹۴.Retrieved March ۱۶, ۲۰۰۵ from:
http: //www.oclc.org/research/projects/fast/formspaper.doc
۱۲. O`Neil, Edward T.[power point presentation]:"FAST".In Cataloging Seminar, Sidney, January ۳۱,۲۰۰۵.Retrieved Apr ۲۷ ۲۰۰۵ from:
http://nal.gov.au/lis/stndrds/grps/acoc/fast۲۰۰۵.pdf
۱۳. Changes for Faceted Application of Subject Terminology(FAST) Subject Headings, Proposal ۲۰۲ ۱۳ (May ۸,۲۰۰۲).Retrieved May ۲۵,۲۰۰۵ from:
http://lcweb.loc.gov/marc/marbi/۲۰۰۲/۲۰۰۲ ۱۳.html
۱۴. OCLC: Online Computer Library Center. "FAST: Faceted Application of Subject Terminology" FAST Home Page. Retrieved May ۲۵,۲۰۰۵ from:
http://www.oclc.org/research/projects/fast/default.htm
۱۵. Mann, Thomas."Is Pre coordination Unnecessary in LCSH? Are Web Sites More Important to Catalog than Book? A Reference Librarian`s Thoughts on the Future Bibliographic Control (January ۲۰۰۱).Retrieved Apr ۲۲,۲۰۰۵ from:
http://www.loc.gov/catdir/bibcontrol/mann_ paper.html
۱. دانشجوی کارشناسی ارشد علوم کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه شیراز
۲. Library of Congress Subject Headings
۱. Pattern Headings
۲. Free Floating Subdivisions
۳. Multiple Subdivisions
۴. Faceted Application of Subject Terminology
۱. Manipulatio
۱. Topical
۲. Geographic
۳. Personal Name
۴. Corporate Name
۵. Form
۶. Chronologica
۷. Uniform Titles
۸. Meeting Name
۱. Geographic Area Codes
۲. Item
۱.General Subdivisions
۱. Period
۱. Validation  
   کتابداری و اطلاع رسانی  
مرجع‌دیجیتالی

 بر گرفته   از مقالات ارسالی به آفتاب
 





نظرات کاربران

کاربر گرامی
پیام شما بعد از تایید مدیریت در این صفحه نمایش داده خواهد شد

نام*

پست الکترونیکی*

نظر*

: عبارت زیر را وارد کنید*


CAPTCHA

تبلیغات